Leave a comment

ካፋን ማወቅ አፍሪካን የመረዳት ጅማሮ ነው ያለው ታሪክ ተመራማሪ ማን ነበር?


በተስፋዬ ወልደሚካኤል ገብረማርያም (BSc, MSc, MA)

የካፋ ኪንግደም የወርቅ ዘውድና ሌሎች ባህላዊ ቅርሶች ከስዊዘርላንድ እንዴት እንደተመለሱና 
የካፋ ሕዝብ የቅርሱ ባለቤትነት የመብት ጥያቄ
ለንጉሥ ጋኪ ሸረቾ 100ኛ ዓመት የሙት መታሰቢያ የተዘጋጀ
ሰኔ 7 ቀን 2011 ዓ.ም
አዲሰ አበባ
በተስፋዬ ወልደሚካኤል ገብረማርያም (BSc, MSc, MA)

የካፋ ኪንግደም የወርቅ ዘውድ ሌሎች ቅርሶች ወደ ስዊዘርላንድ እንዴት ሄዱ?

እ.አ.አ በ1897 ዓ.ም. የአፄ ምኒልክ ጦር በራስ ወልደ ጊዮርጊስ የሚመራ፣ እነ ደጃዝማች ደምሴ ነሲቡ፣እነደጃዘማች ተሰማ ናደውና የጂማው አባጂፋር ተሳታፊነትና የጦር ርዳታ የካፋን መንግሥት ሠራዊት በማሸነፍ የካፋን ንጉሥ ጋኪ ሸረቾን ከብዙ ደም መፋሰስን ንብረት መውደም በኋላ በምርኮ መጀመሪያ አዲስ አበባ ከዚያም አንኮበር መወሰዳቸው ይታወሳል፡፡ አፄ ምኒልክ እ.አ.አ. በ1913 ከዚህ ዓለም በሞት እንደተለዩ ንጉሥ ጋኪ ሸረቾ ወደ አዲስ አበባ በመመለስ እ.አ.አ. በ1919 ወይም የዛሬ 100 ዓመት አርፈዋል፡፡

የካፋ ንጉሥ የወርቅ ዘውድ  The crown of Kafa

የካፋ ንጉሥ የወርቅ ዘውድ The crown of Kafa

64205695_2320303071391242_536863155289063424_o

በብርና ወርቅ የተለበጠ በርጩማ The stool of Kafa,

ከጦርነቱ በኋላ ከካፋ በምርኮ ወደ አዲስ አበባ ከተወሰዱት ዋና ዋና ቅርሶች መካከል የካፋ ንጉሥ የወርቅ ዘውድ፣በብርና ወርቅ የተለበጠ በርጩማ፣ የወርቅ የጆሮ ጌጣጌጦችና የነገሥታት አልባሳት ይገኙበታል፡፡ሌሎቹ ቅርሶች የት እንደደረሱ ባይታወቅም፣ የካፋ ነገሥታቶች በዘመናቸው የወርቅ ዘውድ፣የወርቅ ቀለበት፣የወርቅ አምባር፣ባለሁለት ስለት ጦር፣የብርና የወርቅ በትረ መንግሥት፣በወርቅ የተለበጠ ጎራዴ፣ በወርቅ የተለበጡ የንጉሡ አጃቢዎች የሚይዙት 12 ጋሻዎችና በብር የተለበጡ ከበሮዎችና በብርና ወርቅ የተለበጡ በርጩማዎች እንደነበሩ መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ከነዚህ ቅርሶች መካከል የወርቅ ዘውዱ 23 ሴንቲ ሜትር ከፍታ ያለው በወርቅና በብር የተሰራ ሲሆን ከላይ የሰጎን ላባዎችና ሶስት ወደፊት ወጣ ያሉ ከልቻዎች ያጌጠ ነበር፡፡ከታች በኩል ከዘውዱ ጋር በሰንሰለት የተያያዙ ትናንሽ ቃጭሎች ከወርቅ የተሰሩ ናቸው፡፡ በካፋ መንግሥት ዘመን ይህ የወርቅ ዘውድ ልዩ ቦታና ትርጉም የሚሰጠው ነው፡፡ በካፋ ብሔር ባሕል ይህ ዘውድ የተቀደሰ ከመሆኑም በላይ የካፋ መንግሥት ልዩ መለያ ስለሆነ፣ዘውዱ ካፋ ውስጥ እስካለ ድረስ፣ ዘውዱን በቁጥጥሩ ያደረገ ሕጋዊ ንጉሥና መሪ ይሆናል፡፡ከዚህም በመነሳት ይመስላል የዘመኑ የኢትዮጵያ የጦር መሪዎችና አጼ ምኒልክ ለካፋ ዘውድ የሰጡት ግምት ከላይ የተሰጠውን መደምደሚያ በሚገባ የሚያረጋግጥ መሆኑን ያሳዩት ባህሪና ተግባር ምስክር ሁኖ ለዘመናት የዘለቀው፡፡

የወርቅ የጆሮ ጌጣጌጦች The Ear Pendants of Kafa

የወርቅ የጆሮ ጌጣጌጦች The Ear Pendants of Kafa

እ.አ.አ 1918 ሲዊዛዊ የአጼ ምኒልክ አማካሪ የሆነው ኢንጂነር አልፍሬድ ኢልግ የታሪክ ዘጋቢ ፕሮፌሰር ኮንትራድ ከለር እንደገለፁት የካፋ ወርቅ ዘውድ በአዲስ አበባ የተለያዩ ቦታዎች አድራሻው እንዳይታወቅ በድብቅ እየተዘዋወረ ይጠበቅ ነበር፡፡በምን መንገድ የአገሪቱ መዲና አዲስ አበባ ውስጥ እንደገቡ እስካሁን እንቆቅልሽ ቢሆንም፣ ይህንን በዓይነ ቁራኛ ይከታተሉ የነበሩ ምርጥ የካፋ ጀግና ተዋጊዎች የወርቅ ዘውዱንና ሌሎች የካፋ መንግሥት ቅርሶች እጃቸው አስገብትው ጉዞ ወደ ካፋ በማድረግ ጊቤ ወንዝ አቅራቢያ እንደደረሱ፣ ከኋላቸው ሲያሳድዷቸው በነበሩ የራስ ወልደጊዮርጊስ ጦር ተሰውተው ቅርሶቹ አዲስ አበባ እንደገና ሊመለሱ ችለዋል፡፡ የዚህ ክስተት በአዲስ አበባው ቤተ መንግሥት ከፍተኛ መደናገጥ ፈጥሮ ነበር፡፡ ካፋዎች የወርቅ ዘውዱንና የንግሥና ቅርሳቸውን በማንኛውም ጊዜ በእጃቸው ካስገቡ የራሳቸውን መንግሥት ከመመስረት የሚያግዳቸው ምንም ምድራዊ ኃይል አለመኖሩን ያሳየ ድንቅ ክስተት ነበር፡፡ ይህንን መነሻ በማድረግ አጼ ምኒልክ በሁለት አጣቢቂኝ አማራጮች ወደቁ፡፡ አንደኛው የካፋዎችን የወርቅ ዘውዱንና የንግሥና ቅርሶች ሙሉ በሙሉ ከምድረ ገጽ ማጥፋት ወይም ሁለተኛው ከአገር ውጪ ማሸሽ፡፡በመጨረሻም አጼ ምኒልክ ለግል አማካሪያቸው ኢንጂነር አልፍሬድ ኢልግ የካፋን መንግሥት የወርቅ ዘውድ፣40 ሴንት ሜትር ከፍታ ያለውን በብርና ወርቅ የተለበጠ በርጩማ፣ አንዱ 33 ሴንት ሜትር ሌላው 32 ሴንት ሜትር የሆኑትን ሁለት የወርቅ የጆሮ ጌጣጌጦች ከኢትዮጵያ አውጥቶ ሲዊዘርላንድ እንዲወስድ ትዕዛዝ ለመስጠት እንዲገደዱ አድርጓቸዋል፡፡

የወርቅ የጆሮ ጌጣጌጦች The Ear Pendants of Kafa

የወርቅ የጆሮ ጌጣጌጦች The Ear Pendants of Kafa

ከኢትዮጵያ ሲዊዘርላንድ በኢልግ አማካኝነት የወጣው ይህ ብርቅዬና ድንቅ የካፋ ሕዝብ ቅርስ በሲዊስ ባንክ ከሃምሳ ዓመታት በላይ በአደራ መቀመጡን የታሪክ ድርሳናት ያረጋግጣሉ፡፡ በኋላም እ.አ.አ በ1954 ዓ.ም. የአልፍሬድ ኢልግ ቤተሰቦች እነዚህን ሶስት ቅርሶች እና ከኢትዮጵያ የወሰዳቸውን 700 የተለያዩ የኢልግ ሌሎች የቅርስ ስብስቦች ለዙሪክ ዩኒቨርሲቲ ኢትኖግራፊክ ሙዝየም በውሰት መሰጠታቸው ከፍተኛ ትኩረት የሳበ ድርጊት ነበር፡፡እ.አ.አ. ኦገስት 5 ቀን 1953 ዓ.ም. የአልፍሬድ ኢልግ ልጅ ፍሊክስ ኢልግ ለፕሮፌሰር ስቴይንማን ለዙሪክ ዩኒቨርሲቲ ኢትኖግራፊክ ሙዝየም ኃላፊ በጻፈው ደብዳቤ በተለይ ከካፋ የመጡ ሶስት ቅርሶች የአልፍሬድ ኢልግ ቤተሰቦች የግል ንብረት መሆኑን በደብዳቤው መግለጹ፣ እነዚህ ቅርሶች ምን ያህል ዋጋ እንዳለቸው አመልካች ብቻ ሳይሆን፣ ያለኢልግ ቤተሰብ ፍቃድ በቅርሶቹ ላይ ማንም መወሰን እንደማይችል ማሳያ ነበር፡፡እጅግ በጣም የሚያስገርመው ጉዳይ እነዚህን ቅርሶች ካላቸው ታሪካዊና ፖለቲካዊ ፋይዳ አንጻር የናዚው አለቃ ሂትለር ቀኝ እጅ የሆነው ሄርማን ጎርንግና ራሱ የፋስሽቱ ጣሊያን መሪ ቤኒቶ ሞሶሎኒ የራሳቸው ለማድረግ ለኢልግ ቤተሰቦች የእንግዛ ጥያቄዎች ማጉረፋችው ላቅ ያለ ትርጉም ያላቸው ቅርሶች መሆናቸውን ፕሮፌሰር ስቴይንማን Die Krone von Kaffa, Neue Zurcher Zeitung, 30th of March 1954 በሚል መጽሐፋቸው በማያሻማ ቋንቋ ማስቀመጣቸው ግርምት የሚጭር ነው፡፡ ከዚህ ቀደም ብሎ እ.አ.አ. ጁላይ 6, 1936 ዓ.ም. ሌላው አልፍሬድ ኢልግ ልጅ አልፍሬድ የሚባለው ለካፋ ታሪክ ተመራማሪዊ ፍሬድሪክ ቢቤር ልጅ ለኦቶ ቢቤር በጻፈው ደብዳቤ ሦስቱን የካፋ ቅርሶች ከ100 ሺህ የሲዊስ ፍራንክ በታች እንደማይሸጡ ጠቅሶ፣ የኢትዮጵያና የጣሊያን መንግሥታት ቅርሶቹን ለመግዛት ፍላጎት እንዳሳዩ በዚሁ ደብዳቤ ገልፆ ነበር፡፡ይህ የገንዘብ መጠን ባለንበት ዘመን ሲሰላ ብዙ ሚሊዮን የሲዊስ ፍራንክ ወይም ብዙ ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር የሚያወጣ ይሆን ነበር፡፡

የካፋ ኪንግደም የወርቅ ዘውድ ሌሎች ቅርሶች ወደ ኢትዮጵያ እንዴት ተመለሱ?

እ.አ.አ. 1954, ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ ለመንግሥታዊ የሥራ ጉብኝት አውሮጳ በሄዱበት ጊዜ ሲዊዘርላንድን ከኖቨምበር 25 እስከ ኖቨምበር 28 መጎብኘታቸው ይታወሳል፡፡ ለንጉሠ ነገሥቱና ለኢትዮጵያ ልዑካን ቡድን ክብር ኖቨምበር 26 የዙሪክ አካባቢያዊ መንግሥት በታዋቂው ዙሪክ ግራንድ ሆቴል ባዘጋጀው የእራት ሬሰፕሽን ግብዣ የአልፍሬድ ኢልግ ባለቤት የ92 ዓመት የዕድሜ ባለፀጋ ወ/ሮ ፋኒ ኢልግና ልጃቸው ፌልክስ ኢልግ በዚህ እራት ተጋብዘውና ተገኝተው ግርማዊ ጃንሆይን ማነጋገራቸውን በሲዊዘርላንድ ፌደራል ቤተመዛግብት ኖቨምበር 27፣ 1954 ዓ.ም. በጆርናል ቲርቡን ዲላሳኔ የተገኘው መረጃ ያረጋግጣል፡፡ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የሲዊዘርላንድን ጉብኝት አጠናቅቀው ወደ ቬይና ኦስትሪያ ቢያቀኑም፣ በሚያስገርም ሁኔታ ዲሰምበር 1 ቀን 1954 ዓ.ም. ወደ ዙሪክ ሲዊዘርላንድ እንደገና ለመመለስ ተገድደው ነበር፡፡ለዚህ ለሁለተኛው የዙሪክ ጉዞአቸው ጃንሆይ የተመለሱበት ምክንያት በኦስትሪያ ቤይና አጭር ቆይታቸው ወቅት በቬይና ኢትኖግራፍ ሙዝየም በታዋቂው የካፋ ታሪክ ተመራማሪ በፍሬድርክ ቢቤር አማካኝነት የተሰበሰቡ ምርጥ የካፋ ቅርሶችና የካፋን ነገሥታት የወርቅ ዘውድ ፎቶ በመመለከትና የቢቤርን ልጅ ኦቶ ቢቤርን የወርቅ ዘውዱ የት እንደሚገኝ ጠይቀው በኢልግ ቤተሰቦች እጅ ወይም ይዞታ ስር ዙሪክ ሲዊዘርላንድ እንደሚገኝ ካረጋገጡ በኋላ ነበር፡፡

ዙሪክ ከተማ ቤተ መዘክር በተገኘው መረጃ እ.አ.አ ዲሴምበር 2 ቀን 1954 ዓ.ም. በጆርናል ቮለከሰርችት እንደተጻፈው ቀኃሥ በቬይና ያቀዱትን ቆይታ በማሳጠራቸው ለኦስትሪያ ምክትል ቻንሰለር ስቻርፍና ለውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ይቅርታ በመጠየቅ ወደ ዙሪክ ኦፊሴላዊ ላልሆነ ድጋሚ ጉብኝት የመሄዳቸው ሚስጥር የካፋን የወርቅ ዘውድና ሌሎች ቅርሶች በዙሪክ ዩኒቨርሲቲ በሚገኘው ኢትኖግራፊክ ሙዝየም በዓይን ለማየትና የአልፍሬድ ኢልግን ቤተሰቦች ለማግኘትና ለማነጋገር ነበር፡፡ጃንሆይ በዚህም ጥረት የካፋን የወርቅ ዘውድና የብርና የወርቅ በርጩማ ለማግኘት ከ10 ቀን በላይ የወሰደ እልህ አስጨራሽ ድርድር ለማድረግ መገደዳቸውን የኦቶ ቢቤር ማስረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ እጅግ የሚያስገርመው ነገር የኢልግ ቤተሰቦች ለኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት እነዚህን የካፋ ድንቅ ቅርሶች በስጦታ ወይም ቅርስ ለባለቤት አገር በነጻ ለመመለስ ፍቃደኛ ያለመሆናቸው ነው፡፡ስለሆነም የቀረው የመጨረሻ አማራጭ በግዢ ወደ ኢትዮጵያ ማምጣት ነበር፡፡ ከቀኃሥ የአውሮጳ ጉብኝት የልዑካን ቡድን አባል የሆኑትና በዘመኑ የኢትዮጵያ የገንዘብ ሚኒስቴር ጀነራል ዳይሬክተር የነበሩ ክቡር አቶ ፋንታዬ ወልደዘሊባኖስ በአማርኛ እንደ ኢትዮጵያ አቆጣጠር በ1999 ዓ.ም. በጻፉት የአባ ጠቅል ንጉሠ ነገሥት ኃይለ ሥላሴ ዘመን በተባለው መጽሐፍ የኢልግ ቤተሰቦች 52 ሺህ የሲዊስ ፍራንክ ከኢትዮጵያ መንግሥት ካዚና እንደተከፈላቸው ማረጋገጣቸውና ይህም ገንዘብ ሲዊስ ባንክ ለቆየበት የ 50 ዓመታት የጥበቃ ወጪን ጨምሮ የተሠጠ ማካካሻ መሆኑን ያመለክታል፡፡ ይህ የገንዘብ መጠን ባለንበት ዘመን አሁን ሲሰላ ብዙ ሚሊዮን የሲዊስ ፍራንክ ወይም ብዙ ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር የሚያወጣ ይሆን ነበር፡፡ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት መንግሥት በዘመኑ ከፍተኛ የውጪ ምንዛሪ አውጥቶ በኢትዮጵያ ታሪክ ትልቅና የተከበረ ቦታ ያለውን የካፋ ሕዝብ ቅርሶች ማስመለሱ አድናቆት ሊቸረው እንደሚገባ ያሳያል፡፡

አሁን የካፋ ኪንግደም የወርቅ ዘውድ እና ሌሎች ቅርሶች የት ነው ያሉት?

ከላይ እንደተገለፀው ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ በብዙ ድካምና ጥረት የካፋ ንጉሥ የወርቅ ዘውድ እና በብርና ወርቅ የተለበጠ በርጩማ በእጃቸው ካስገቡ በኋላ ቅርሶቹ እ.አ.አ. 1963 ዓ.ም. ኢትዮጵያ ውስጥ የት እንደነበሩ የሚያሳይ ምንም መረጃ ማግኘት ባይቻልም ፣ እንደ የኢትዮጵያ ጥናት ኢንስቲትዮት (Institute of Ethiopian Studies-IES) ካታሎግ ካርዶች መረጃ መሠረት ቀኃሥ ለተቋሙ በተመሰረተበት ዓ.ም. ማለትም በኢትዮጵያ አቆጣጠር በ1956 ዓ.ም. በስጦታ ማስረከባቸውን ያረጋግጣሉ፡፡ በአሁኑ ጊዜ ኦርጂናሎቹ የት እንደተቀመጡ ባይታወቅም፣ የካፋ ንጉሥ የወርቅ ዘውድ (The crown of Kafa, Museum of the Institute of Ethiopian Studies, Addis Ababa, Accession No. 1936a; height: 23 cm (helmet) plus 60 cm (the upper ostrich feather በሚል ካታሎግ) እና በብርና ወርቅ የተለበጠ በርጩማ (The stool of Kafa, Museum of the Institute of Ethiopian Studies, Addis Ababa, Accession No. 1936b; height: 40 cm በሚል ካታሎግ) እስከ እ.አ.አ. 2013 ዓ.ም. ድረስ በኢትዮጵያ ጥናት ኢንስቲትዮት ኢትኖግራፊክ ሙዝየም ይገኙ እንደነበር የሚከተሉት የፎቶግራፍ ማስረጃዎች ያረጋግጣሉ፡፡ አሁን በኢትዮጵያ ጥናት ኢንስቲትዮት display ላይ ያሉት ቅርሶች በትክክል በባለሞያ ታይተውና ተጠንተው ኮፒ ያልተደረጉ ኮፒ መሳይ የካፋ ንጉሥ የወርቅ ዘውድ እና በብርና ወርቅ የተለበጠ በርጩማ ማሳያ ቅርሶች ናቸው፡፡ የካፋ የነገሥታት ካባም አምስት ኪሎ በሚገኘው የኢትዮጵያ ብሔራዊ ሙዝየም የካፋ ባላባቶች የክብር ካባ በሚል የተቀመጠ ሲሆን፣ ይህ ካባ በፖስት ካርድ መልክ በነጠላ እስካሁን በሁለት ብር በመሸጥ ላይ ይገኛል፡፡ ሁለት የወርቅ የጆሮ ጌጣጌጦች አንዱ 33 ሴንት ሜትር ሌላው 32 ሴንት ሜትር የሆኑት በአሁኑ ጊዜ በዙሪክ ዩኒቨርሲቲ ኢትኖግራፊክ ሙዝየም (The Ear Pendants of Kafa, Ethnographic Museum of the University of Zurich, Inventory No. 12099a and 12099b; length 32 cm and 33 cm በሚል ካታሎግ) ዙሪክ ሲዊዘርላንድ ይገኛል፡፡ሌሎች ብዛት ያላቸው በታዋቂው የካፋ ታሪክ ተመራማሪ በፍሬድርክ ቢቤር አማካኝነት የተሰበሰቡ ምርጥ የካፋ ቅርሶች በአሁኑ ወቅት በቬይና ኦስትሪያ ኢትኖግራፍ ሙዝየም እንደሚገኙ ማስረጃዎች ያሳያሉ፡፡

የካፋ ሕዝብ የቅርሶቹ ባለቤትነት የመብት ጥያቄ

በዚህ አጋጣሚ ግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ የኢትዮጵያ ንጉሠ ነገሥት የካፋን ሕዝብ ቅርስ ከሲዊዘርላንድ ለማስመለስ ያደረጉትን ጥረትና ድካም በኋላም በኢትዮጵያ ሙዝየሞች በክብር እንዲቀመጥ ማድረጋቸውን ከልብ እናደንቃለን፡፡ምስጋናም ይገባቸዋል፡፡ እነዚህን ቅርሶች ወደ ባለቤቱ የካፋ ሕዝብ ለመመለስ ከ1990 ዓ.ም. እስከ የቦንጋ ብሔራዊ የቡና ሙዝየም ምረቃ በዓል ድረስ (2007 ዓ.ም.) የተደረጉ ጥረቶች የተሳኩ አልነበረም፡፡ በመጀመሪያ ደረጃውን ያልጠበቀ ሙዝየም ካልተሰራ ቅርሶቹ የአገር ሀብት በመሆናቸው ይጠፋሉ በሚል ፍራቻ እንደነበር የኢትዮጵያ ጥናት ኢንስቲትዮት ኃላፊዎችና መሪዎች መግለጻቸው አግባብነት አለው ሊባል ይችላል፡፡ የትም ኢትዮጵያ ውስጥ የሌለ ደረጃውን የጠበቀ ሙዝየም ካፋ ቦንጋ ከተማ ከተሠራ በኋላ የእምቢተኝነት መልስ ምን ማለት እንደሆነ ግልፅ አይደለም፡፡

ስለዚህ ምን ይደረግ? ኢትዮጵያ የተቀበለቻቸው የዓለም አቀፍ ሕጎች ቅርሶች ለባለቤቱ እንዲመለስ ያስገድዳል፡፡ይህ ማለት የካፋ ኪንግደም የወርቅ ዘውድ እና ሌሎች ቅርሶች የካፋ ሕዝብ ታሪክና ማንነት የሚያመልክቱ ልዩ ምልክቶች በመሆናቸው ለዘመናት የካፋ ሕዝብ ያደረጋቸው ተጋድሎዎች ይመሰክራሉ፡፡ በነገራችን ላይ የካፋ ሕዝብ በኢትዮጵያዊነቱ ላይ ምን ጊዜም ተደራድሮ የማያውቅ ሕዝብ መሆኑን በዚህ አጋጣሚ መግለጹ አግባብነት አለው፡፡ይህ ሕዝብ ከአፄ ምንልክ ጋር ለጦርነት ዝግጅት በሚያደርግበት ጊዜ ከዩጋንዳ የእንግሊዝ ተወካዮች ካፋ ድረስ በመምጣት የጦር መሳሪያና የወታደር ርዳታ ለማድረግ የመጣውን ልዑክ በጀግናው ንጉሡ አፄ ጋኪ ሸረቾ አማካይነት ” እኔ የምዋጋው ከወንድሜ ከምንልክ ጋር ነው፡፡ ይህ የወንድማማቾች ጦርነት ነው፡፡ እሱ ካሸነፈን ካፋን ይጠቅልል፡፡ እኔ ካሸነፍኩ ኢትዮጵያን እጠቀልላለሁ፡፡” ብሎ ለሥልጣን ኢትዮጵያን ለባዕድ አሳልፎ ያልሰጠ ኩሩ ሕዝብ ነው፡፡በካፋ ውስጥ ጥንታዊ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ አብያተ ቤተክርሰቲያናት ጥንታዊ የሙስለም መስግዶችና የኦሪት እምነት እስከ አሁን በፍቅር ተሳስረውና ተቃቅፈው የሚኖሩበት አገረ ህዝብ ነው፡፡ይህ ሕዝብ የራሱን አስተዳደር ክልል የመመስረት ታሪካዊ፣ሥነልቦናዊ፣ኢኮኖሚዊ፣ ማህበራዊና ጂዖግራፊያዊ ምክንያቶች እንዳሉት ለመግለጽ ከዚህ ቀደም የነበሩ የኢትዮጵያ መሪዎችና ውሳኔ ማገናዘቡ ለዘመኑ መሪዎች የቤት ሥራ ሊሆን ይገባል፡፡ ከላይ የተገለፁ ቅርሶችም በካፋ ብሔራዊ የቡና ሙዝየም የኢትኖግራፊክ ክፍል በዘመናዊ መልክ ቢቀመጡ ኢትዮጵያ ተጨማሪ የቱሪስት መናኸሪያ ቦታ ይኖራታል፡፡

ይህ ሕዝብ በዘመኑ የፍትሕ መጽሔት አምደኛ ቻለቸው ታደሰ ባልተገራ አንደበት የሚቀለድ ታሪክ የለውም፡፡ በቧልተኛው በዕውቅቱ ስዩም አውቅኩ ባይ ታሪኩን ጥላ እሸት የመቀባት ዝባዝንኬ ከቁብ አይቆጥረውም፡፡ በእነ ከድር ሰቴቴ የተቃወሰ እእምሮ ትርክት መሠረቱን አይስትም፡፡ በእነ ኤርምያስ ለገሰ የመሸታ ቤት ፉገራ መጽሐፍ አይደነቅም፡፡ምርጥ የኢትዮጵያ ልጆች እነ ፕሮፌሰር አስራት ወልደየስ፣ ፕሮፌሰር ጌታቸው ኃይሌ ፣ ፕሮፌሰር መስፍን ወ/ማሪያም፣ ኢነጅነር ቅጣው እጅጉ፣የታሪክ ምሁሩ ፕሮፌሰር ባህሩ ዘውዴ፣ ፕሮፌሰር ታደሰ ታምራት፣ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረሰት ፣ሎሬት ጸጋዬ ገ/መድህን ወዘተ… የተከበረ ውብና ድንቅ ታሪክ እንዳለው የተመሰከረለት ሕዝብ ነው፡፡ ከኢትዮጵያ መሪዎችም ከጥንት ከአብርሃ አጽብሃ ዘመን ጀምሮ አጼ ዮሐንስ፣ አጼ ምኒልክ፣ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ፣ ኮለኔል መንግሥቱ ኃይለማርያም ከፍተኛ ክብርና ትኩረት የሚሰጡት ሕዝብ እንደነበር የታሪክ ማሰረጃዎችን ማገላበጥ ያስፈልጋል፡፡

በመጨረሻም የኢፌዲሪ ባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር በእነ ጠቅላይ ሚ/ር መለስ ዜናዊ ተጀምሮ በጠቅላይ ሚ/ር ኃይለማርም ደሳለኝ ተመርቆ እስካሁን ሥራ ያልጀመረውን ከ40 ሚሊዮን ብር በላይ የአገር ሀብት የፈሰሰበትን የቦንጋ ብሔራዊ የቡና ሙዘየም ሥራ ማስጀመር ሞራላዊና አገራዊ ግዴታ አለበት፡፡ የቦንጋ ዩኒቨርሰቲም ልክ እንደ ዙሪክ፣ ቬይናና የኢትዮጵያ ኢትኖግራፊክ ሙዝየም በቦንጋ ብሔራዊ የቡና ሙዝየም የኢትኖግራፊክ ዲፓርትመንት በማቋቋም ቅርሶችን ከዙሪክ ሲዊዘርላንድ፣ ቤይና ኦስትሪያና አዲስ አበባ ኢትዮጵያ…ወዘተ ማሰባሰብ፣መጠበቅ፣ማስተማር መመራመር የትውልድና የሙያ ግዴታ እንዳለበት በዚህ አጋጣሚ ለማስገንዘብ እንወዳለን፡፡

ዋቢ ማስረጃዎች
1. AAbbink J., 2007, Kafa History, in Uhlig S. (ed.), Encyclopaedia Aethiopica, vol. 3, Wiesbaden, Harrassowitz Verlag, 322-324.
2. Abbink J., 2010, Tato, in Uhlig S. (ed.), Encyclopaedia Aethiopica, vol. 4,Wiesbaden, Harrassowitz Verlag, 872.333
3. Anonymous, 1954a, Haile Selassie wieder in Zurich, Volksrecht, 283/2.12., n. p.
4. Anonymous, 1954b, Glossen zum Besuch Haile Selassies, Volksrecht, 283/2.12., n. p.
5. Bairu Tafla, 2000, Ethiopian Records of the Menilek Era—Selected Amharic Documents from the Nachlassof Alfred Ilg, 1884-1900,Wiesbaden, Harrassowitz Verlag.
6. Biasio Elisabeth, Gerber Peter R. The Return of the Crown of Kafa from Switzerland to Ethiopia: A Case of Restitution? /Le retour de la couronne du Kafa de la Suisse à l’Éthiopie: un cas de restitution?. In: Annales d’Ethiopie. Volume 31,année 2016. pp. 25-43; doi : https://doi.org/10.3406/ethio.2016.1622፣ https://www.persee.fr/doc/ethio_0066-2127_2016_num_31_1_1622
7. Bieber F. J., 1923, Kaffa—Einaltkuschitisches Volkstum in Inner Afrika, 2, Wien, Verlag der “Anthropos”- Administration, St. Gabriel-Modlin.
8. Bieber O., 1948, Geheimnisvolles Kaffa—Im Reich der Kaiser-Gotter, Wien, Uni- versum Verlags gesellschaft. M.B.H.
9. Braukamper U., 2007, Kingship, divine, in Uhlig S. (ed.), Encyclopaedia Aethiopica, vol.3,Wiesbaden, Harrassowitz Verlag, 401-403.
10. Bustorf D., 2007, Kallaa, in Uhlig S. (ed.), Encyclopaedia Aethiopica, vol. 3, Wiesbaden, Harrassowitz Verlag, 333-334.
11. Fantaye W/Zelibanos, 2007 (1999 E.C.), Ya-abba taqel atse Hayla Sellase zamana mangest (TheTime ofReign of Abba Taqel EmperorHaile Selassie),AddisAbaba, Mereb.
12. Fuchs E., 1992, Gotter, Graber und Geschafte. Von der Plunderung fremder Kulturen, Zurich, Erklarung von Bern (EvB).
13. Ganslmayr H., 1980,Wemgehort die Benin-Maske? Die Forderungnach Ruckgabe von Kulturgut an die Ursprungslander, Vereinte Nationen, 3/80, 88-92.
14. Holzapfel J., 2012, Friedrich Julius Bieber,Wien, BezirksmuseumHietzing. Im Hof U., 1977, Ancien Regime, Handbuch der Schweizer Geschichte, Zurich, Berichthaus, 2, 673-784.
15. Keller C., 1918, Alfred Ilg—Sein Leben und sein Wirkenals schweizerischer Kulturbote in Abessinien, Frauenfeld and Leipzig, Verlag Huber & Co.
16. Kung H., 1999, Staatsminister Alfred Ilg (1854-1916)—Ein Thurgauer am Hof KaiserMeneliks II. von Athiopien, Zurich, Thesis Verlag.
17. Lange W. J., 1982, History of the Southern Gonga (Southwestern Ethiopia), Wies- baden, Franz Steiner Verlag.
18. LuscherG., 2010,Himmel und Erde. Der altesteerhaltene Erd – und Himmelsglobus der Welt, NZZ Neue Zurcher Zeitung, 14 February, URL: http://www.nzz.ch/ aktuell/startseite/himmel-und-erde-1.4954311.
19. Onneken D., 1956, Die Konigskultur Kaffas und der verwandten Konigreiche, Frankfurt am Main, Inaugural Dissertation.
20. Shiferaw Bekele, 2007, Kafa dynasties (14th to end of 19th cent.), in Uhlig S. (ed.), Encyclopaedia Aethiopica, vol. 3,Wiesbaden, Harrassowitz Verlag, 324-326.
21. Steinmann A., 1954, Die Krone von Kaffa, Neue Zurcher Zeitung, 30th of March, n.p.

Figure 2.The crown of Kafa, Museum of the Institute of Ethiopian Studies, Addis Ababa, Accession No. 1936a; height: 23 cm (helmet) plus 60 cm (the upper ostrich feather)
Source: Peter R. Gerber, 2013.

Figure 3.The stool of Kafa, Museum of the Institute of Ethiopian Studies, Addis Ababa, Accession No. 1936b; height: 40 cm
Source: Peter R. Gerber, 2013

.
Figure 4፣ The Ear Pendants of Kafa, Ethnographic Museum of the University of Zurich, Inventory No. 12099a and 12099b; length 32 cm and 33 cm
Source: Silvia Luckner, 2013

Advertisements
Leave a comment

በቅርቡ ታላቅ ሰላማዊ ሰልፍ በቦንጋ ከተማ


ደምኢህህ በካፋ ዞን በቦንጋ ከተማ ታላቅ ሕዝባዊ ሰልፍ ለመጥራት ዝግጅትን በማጠናቀቅ ላይ ይገኛል:: በቅርቡም ሕጋዊ በሆነ መልኩ የሰልፉን ቀን ሰዓትና ባታውን ለመላው ሕዝብ እንደሚያሳውቅ የድርጅቱ አመራሮች ገልፀዋል::

ሰልፉ የሚጠራበትም ዋና ዓለላማ በሚከተሉት ጥያቄዎች ላይ ሕዝቡ ያለውን ቅሬታና የራሱን ዕድል በራሱ ለመወሰን ቁርጠኝነቱን ለኢትዮጵያ ሕዝብ የሚያሳውቅበት ይሆናል:-

1. ካፋ ወይም ደቡብ ምዕራብ አከባቢ በግዴታ ሆነ በውዴታ በጉልበት ሆነ በፀባይ ራሱን በራሱ የማስተዳደር መብትና አቅም ያለው መሆኑን ማረጋገጥና ለዚህም ሁሉም የአከባቢዉ ሕዝብ ይህንን ዓላማ ለማሳካት በቆራጥነት ርብርብ እንዲያደርግ ጥሪ ለማቅረብ ነው:: የደቡብ መንግስት የሲዳማን ሕዝብ የክልልነት ጥያቄ በምክር ቤት አቅርቦ ሲያስወስን የካፋ ሕዝብ የክልልነት ጥያቄ ግን ምንም ዓይነት ምላሽና ትኩረት ተነፍጎት የውሃ ሽታ ሆኖ ቀርቷል::

2. የቡና ሚውዚዬም በሕዝብ ጉልበትና ገንዘብ ገንብቶ እስከ ዛሬ ድረስ ፌዴራል መንግስት ሃላፊነት ወስዶ ሚውዚዬሙ ስራ ያለማስጀመሩ ፌዴራል መንግስቱ በሕዝቡ ላይ ያለውን ንቀትና በአከባቢው የሚኖረውን ሕዝብ እንደ ዜጋ እንደማያይና ቦታ እንደማይሰጠው ፍንትው አድርጎ ያሳያል:: ይህም ሸፍጥ ከቡና ባለቤትነት ጋር የተያያዘ ጉዳይ በመሆኑ የፌዴራል መንግስት በግልፅ የቡና ባለቤትነትን ጉዳይ ለአንዴን ለመጨረሻ ግልፅ እንዲያደርግና ሚውዚዬሙም ነገ ዛሬ ሳይል በአስቸኳይ ስራውን እንዲጀምር ጥሪ ለማቅረብ::

3. የካፋ አከባቢ በተፈጥሮ ሃብት እጅግ የበለፀገ ሆኖ ሳለ የሃብቱ ተጠቃሚ ሳይሆን የበይ ተመልካች ሆኖ በድህነት የሚማቅቅና በልማት እጅግ ወደሗላ የቀረ ነው:: በኢትዮጵያ ውስጥ ትላልቅ የእርሻ እንቬትሜንት ሴክቴር ያለው ይህ አከባቢ ሆኖ ሳለ ከውሽውሽ በበቃ ጎጄብ ገማድሮና ቴፒ ካሉት እርሻ ልማቶችና እንቬስትሜንት ሌላው አከባቢ ሲበለፅግ የካፋ ሕዝብ የሃብቱ ባሌቤት ሆኖ ሳለ የአንድ ሳንቲም አንኳ ተጠቃሚ አይደለም:: እነዚህም እንቬስትሜንቶች ሕዝቡ በላስቲክ አፈር ጠቅጥቆ ያለማቸው ሲሆን ያለአግባብና ህግን ባልተከተለ መንገድ ከሕዝቡ እጅ ተነጥቀው የጥቂት ግለሰቦች ሃብት ማካበቻ ሆነዋል:: ስለዚህ በዚሁ ሰልፍ ሕዝቡ የአከባቢው ሃብት ባለቤትና የሃብቱም ሙሉ በሙሉ ተጠቃሚ የመሆን መብቱን የሚገልፅበት መድረክ ይሆናል::

4. የእንዳስትሪ ፓርክ በአስቸኳይ በአከባቢው እንዲገነባና የባቡር መንገድ እንዲዘረጋለት ሕዝቡ ጥያቅውን ያቀርባል:: ሌላ አከባቢ እንዳስትሪያል ፓርክ ሲገነባ የካፋ አከባቢ የጥሬ ሃብቱ አቅራቢ መሆኑን በመተማመን ነው:: ሕዝቡ የጥሬ ሃብቱ ባለቤት እንደመሆኑ መጠን እንዳስትሪ ገንብቶ የጥሬ ሃብቱን በፋብሪ አሻሽሎ ማቅረብና የገበያውም ተጠቃሚ የመሆን መብቱ እንደ ማንኛውም ዜጋ የተጠበቀና ማንም ሊገድበው የማይችል መሆኑን በአንክሮ ለመግለፅ ይሆናል:: በዚሁ ሰልፍ እነዚህንና የመሳሰሉት አንገብጋቢ የሆኑ ጥያቆዎችን የሚቀርቡ ይሆናል::

የካፋ ሕዝብ ከአስሩም ወረዳዎች እንደሚስተፍ ይጠበቃል:: ስለዚህ የአከባቢው ነዋሪ የሆናችሁ በሙሉ ዘር ሃይማኖትና የፖለቲካ አመለካከት ሳይገድባችሁ ለአከባቢው እድገትና ልማት የምትቆረቆሩ ያለ ምንም ጥርጣሬ ይህን ሰልፍ ለመሳተፍ ከውዲሁ እንድትዘጋጁ የድርጅቱ አመራር ጥሪ ያቀርባል::
በተለይም በመንግስት ፖለቲካ መዋቅር ውስጥ ያላችሁ አመራሮችና ካድሬዎች ይህ ሰልፍ እናንተንም የሚመለከት በመሆኑ የፖለቲካ አመለካከት ሳይገድባችሁ በአንድነት ከሕዝቡና ከደምኢህህ ጎን እንድትቆሙ ድርጅቱ ጥሪ ያቀርባል:: ተለያይተን ለአከባቢያችን የምናመጣው ለውጥ አይኖርም: ነገር ግን አንድ ሆነን ለአንድ ዓላማ ተባብረን ከቆምን ያሰብነውንና ያለምነውን ከመፈፀም በምድር ላይ የሚያግደን ሃይል አይኖርም:: አንድነት ወሳኝ ነው:: በአንድነት እንደ አንድ ሕዝብ እንቁም በአንድነት ጥያቄያችንን እናቅርብ::
ካፋ ሚድያ kaffamedia

Leave a comment

የካፋ እና የአጎራባች ህዝቦች የክልልነት ጥያቄ፤ ታሪ ካዊ መሰረት፣ ተጨባጭ ማስረጃዎችና፣ የሚጠበቅ ምላሽ፡፡


ከኬሮ ኬቶ ጋዎ

የካፋ እና የአጎራባች ህዝቦች የክልልነት ጥያቄ፤
ታሪ ካዊ መሰረት፣ ተጨባጭ ማስረጃዎችና፣ የሚጠበቅ ምላሽ፡፡

I. መነሻና መግቢያ

በታሪክ እንደሚታወቀዉ፣ አገሮች በጦርነትት በወረራ፣ በህዝቦች ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ እንቅስቃሴ እና ተመሳሳይ መንገዶች መመሥረታቸዉና፣ መስፋፋታቸዉ ይታወቃል፡፡ አብዛኛዎቹ ገዢዎች የራሳቸዉን ማብራሪያ ቢሰጡም፣ የትም ቢሆን በወረራ የተፈጠረ ግንኙነት በዋናነት የሚካሄደዉ፣ ሃብት ለመቆጣጠር፣ ግዛት ለማስፋፋትና፣ የራስን ደህንነት ለማስጠበቅ መሆኑን መካድ አይቻልም፡፡ ሆኖም በዚህም መንገድ ቢሆን የተመሰረቱ አገሮችና የህዝቦች ግንኙነት በሂደትና ጊዜዉን ጠብቆ፣ ሁኔታዎች ሲረጋጉና አብሮነቱ ሲዳብር፣ በወረራ የተቀላቀሉትም ህዝቦች በሂደት ክብራቸዉና መብታቸዉ ተጠብቆ፣ የአገራቱ እኩል ዜጋ ሆነዉ ሲቀጥሉ፣ በባርነትም ሆነ በሌላ መንገድ የተቀላቀሉና በዘራቸዉ ጭምር የተገለሉት ሁሉ ሳይቀሩ የፖለቲካ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ተጠቃሚነታቸዉ ተረጋግጦ፣ የመሪነት ሥልጣን ሲይዙ ጭምር ታይቷል፡፡ በዚህ መንገድ የተመሰረቱ አገሮች አንደኛና ሁለተኛ ዜጋ ብለዉ አይከፋፍሉም፣ በእዉነትም ያለፈዉን ለታሪክ ትተዉ አንድነታቸዉን አጠናክረዉ በጋራ አገራቸዉን ያለማሉ፣ ይጠብቃሉ፡፡ አንዳንድ አገሮች ግን እስካሁንም ድረስ የተወሰኑ ማህበረሰቦችን እኩል ባለማስተናገዳቸዉ፣ በሚቀሰቀሱ የመብት ጥያቆችና እንቅስቃሴዎቸ የተነሳ፣ ሰላም ሲደፈርስ፣ ሰብዓዊና ኢኮኖሚያዊ ጉዳት ሲደርስ ይታያል፡፡ በአሁኑ ዘመን ግን የተወረሩም ሆኑ፣ በባርነት ሥር የነበሩ ህዝቦችን እኩል የማያዩ መንግሥታት ቁጥር አነስተኛ ነዉ፡፡
ጥንታዊና፣ በአሁኑ ደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ፣ ቀደምትና ጉልህ ታሪክ ከነበራቸዉ ህዝቦችና መንግሥታት አንዱና፣ ለብዙ ምዕተ ዓመታት ነፃነቱን ጠብቆ የቆየዉ፣ የካፋ ንጉሰ ነገሥት መንግሥትና ሥርዓቱ በወታደራዊ ድርጅትና በመሣሪያ ኃይል ተበልጦ በ1889 ዓ ም ህልውናወን አጥቷል፡፡ ይህንን አዉዳሚ ጦርነት ተከትሎም፣ በንጉሱና በመሪዎቹ ላይ ግፍ፣ እንዲሁም፣ በቅርሶቹና በሐብቱ ላይ ለመግለፅ የሚከብድ ዉድመት ደረሰበት፡፡ ከዚያም በኋላ በካፋ ላይ የተፈራረቁበት ገዢዎችም ባደረሱት የሥነ ልቦና ጫና፣ የሃብት ዘረፋና፣ ጭቆና ህዝቡም በአጠቃላይ ነፃነቱን፣ ስብዕናዉንና ክብሩን በሙሉ አጣ፡፡ ይህ ተፅዕኖ እስካሁንም ቀጥሎ፡ ካፋ፣ ከሌሎች ህዝቦች በባሰ ሁኔታ፣ ከፖለቲካ እንቅስቃሴ ተገልሎ፣ ማህበራዊና እኮኖሚያዊ ልማትም ተጠቃሚ ሳይሆን ቀጥሏል፡፡ እንኳንና በአገሪቱ ጉዳይ ሊሳተፍ ይቅርና፣ የራሱን የውስጥ ጉዳይ ጭምር በራሱ እንዳያስተዳደር ተደርጎ፣ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪና በሚመደቡ ሹመኞች፣ አዛዦችና ገዢዎች ሲገፋ፣ ከአንድ ምዕተ ዓመት በላይ አሳልፏል፡፡ ገዢዎቹም የካፋን የመንግሥት ሥርዓት ማፈራረስ ብቻ ሳይሆን፣ ባህሉንና ታሪኩን አጥፍተዉ እና፣ መሬቱን ቀምተዉ፣ሕዝቡን ከቀዬዉ በማፈናቀልና፣ እንዲሰደድ በማድረግ፣ በቦታዉ ከተለያዩ አካባቢዎች ሰፋሪዎችን በማስፈር፣ ህልዉናዉን አጠፉት፡፡ ራስን በራስ ማስተዳደርና፣ የራስን ባህልና ታሪክ መንከባከብ በፖሊሲ ደረጃ በተፈቀደበት በኢህአዴግ ዘመን እንኳን ካፋ ወደ ዞን ደረጃ ዝቅ ሲደረግ፣ በዞን በወረዳና፣ በቀበሌ ጭምር መሪዎችና አስተዳዳሪዎች ብቻ ሳይሆኑ፣ ባለሙያዎች እንኳን የሚመደቡት አሁንም በገዢዎቹ ተመርጠዉ መሆኑ ቀጥሏል፡፡
በዚህም ጊዜ ሁሉ የካፋ ህዝብ ህልዉናዉን ለማስጠበቅ ጥረት ከማድረገ የተዘናጋበት ጊዜ ባይኖርም በአብዛኛዉ ለልምድና ለቀጣዩ ትዉልድ ትምህርት ከመሆን ባለፈ፣ ቀጣይነት ያለዉ፣ በአግባቡ የተደራጀና የተሳካ ሆኖ ወጥቷል ማለት ይከብዳል፡፡ ከተሞከሩት ጥረቶችም ለምሣሌ ያህል፣ ከወረራዉ በሁዋላ በነበሩት ጥቂት ዓመታት፣ የካፋን መንግሥት መልሶ ለማቋቋም፣ ዘዉዱንና ቅርሶችን ወደ ካፋ ለመመለስ ጥረት ተደርጎ የነበረ ሲሆን ከነበረዉ የመገናኛና አንፃራዊ አቅም የተነሳ ሊሳካ አልቻለም፡፡ ይልቁንም፣ ይህ ሙከራ አፄ ምኒልክንና፣ በተከታታይ ካፋ ላይ የተሾሙ ገዢዎችን፣ የበለጠ አፋኝና ጨካኝ እንዲሆኑ አድርጓቸዋል፡፡ በመሆኑም የኢትዮጵያ ገዢዎች ቅርሶቹን ወደ አዉሮፓ በመላክ ተገላገሉት፡፡ በአፄ ሃይለስላሴ ዘመን ዘዉዱና በርጩማዉ ቢመለስም፣ ይባስ ተብሎም በኋላ ደግሞ፣ ስለካፋ የተፃፉ የታሪክ መፅሐፍት እንኳን ከዉጭ እንዳይገቡ ተከልክሎ፣ ተከታታይ ትዉልዶችና ሌሎችም ኢትዮጵያዊያን ስለካፋ እንዳይገነዘቡ ሆኖ፣ ህዝቡ ማንነቱን እንዲረሳ ተደረገ፡፡
በሌላ በኩልም የተቀነጨበ ወይም በአብዛኛዉም የተዛባ ታሪክ እንዲፃፍ ሲደረግ ቆይቷል፡፡ ይህም ሴራ እስከዛሬዉ ትዉልድ ቀጥሎ፣ በቅርቡ እንኳን ያዉም ታሪክና ባህል ማሳደግ በተፈቀደበት ዘመን፣ በካፋ ታሪክ ላይ በካፋ ልጆች ተነሳሽነት የተደረጉ ሙከራዎችን ለይስሙላ እንዲፃፉ ተደርጎ፣ በኋላ ግን በተግባር እንደታየዉ፣ የተፃፉትን የታሪክ መፅሐፍትና የባህል ዉጤቶች ለህዝቡ እንዳይሰራጩና እንዳይደርሱ፣ ወይም የተለያዩ ማደናገሪያና ማስፈራሪያ ወሮዎችን በማሰራጨትና በማጥላላት ጭምር፣ በረቀቀ መንገድ የማደናቀፍ ሥራ ሲተገበር ታዝበናል፡፡
ነፃነት አንዱ ለሌላዉ ህዝብ በሽልማት (ወይም በችሮታ) የሚሰጠዉ ሥጦታ አይደለም፡፡ ህዝቦቹ ራሳቸዉ ይገባኛል ብለዉ የሚቀናጁት፣ እንጂ ማንም ሊከለክላቸዉ ወይም በፈቃዱ የሚሰጣቸዉ አይደለም፡፡ የተሰጠ ነፃነት ደግሞ ሰጪዉ በፈለገዉ ጊዜ መልሶ የሚወስደዉ ድርጎ ስለሆነ የራስ (ነፃነት) አይደለም ማለት ነዉ፡፡
የ1889ኙን ወረራ ተከትሎም ህዝቡን በተለይም የነቁ እና ሊያምፁ ይችላሉ ተብለዉ የሚጠረጠሩትን ካፈቾዎች እንቅስቀሴ አብረዉ በሚኖሩ ሰፋሪዎች አማካይነትና፣ በግልፅ በየቀበሌዉ በተመደቡ ነጭ-ለባሾች አማካይነት በአይነ ቁራኛ መከታተል ቀጥሎ ነበር፡፡
ህዝቡን በኢኮኖሚ ለማቆርቆዝም፣ ሐብቱን ከመዝረፍ ባለፈ፣ የተለየ የመሬት ሥሪትና፣ አፋኝ አገዛዝ በመመስረት፣ ተመልሶ በራሱ እንዳይቆም ተደረገ፡፡ የካፋን ንጉሰ-ነገሥት ሥርዓት የዕድገትና የጥንካሬ ደረጃ፣ የህዝቡን ብልፅግናና ለዚህ ሲባል ስለተካሄደዉ ጦርነትም ሆነ ስለደረሰዉ ተከታታይና ሰፊ ግፍና፣ አፈና በዚህ ፅሑፍ ዘርዝሮ መጨረስ አይቻልም፡፡ ሆኖም በዚህ ላይ በተለይም የተወሰኑ የዉጪ ዜጎችና ጥቂት አገር በቀል ፀሐፊዎች በጥልቀት የፃፉ ስለሆነ ማንበብ ይቻላል፡፡ አሁንም ቢሆን ከትዉልድ ወደ ትዉልድ ሲተላለፍ ከቆየዉ መረጃ መረዳት ስለሚቻል በተገቢዉ ሥልት ባለሙያዎች ቢያጠኑትና ቢፅፉት ይጠቅማል፡፡ ሆኖም ለዚህ ፅሑፍ ርዕሥና ዓላማ በሚረዳ ደረጃ፣ ጥቂቶቹን በመጠኑም ቢሆን መጥቀስ ተገቢ ይሆናል፡፡ በአጭሩ በካፋ ላይ ጫናዉ እስከ ዛሬም መቀጠሉና ይልቁንም በባሰ ሁኔታ በሁሉም ረገድ እየከበደ መሄዱን ማየት እና፣ በሌላም በኩል ደግሞ ህዝቡ መብቱን ለማስከበር ያደረጋቸዉን ጥረቶች፣ መጠቆም ተገቢና ወቅታዊ ይሆናል፡፡ በዚህም ረገድ ሊጠቀሱ የሚችሉ የመብት ጥያቄዎችና እንቅስቃሴዎች እንዳሉ ሆኖ፣ የካፋ ህዝብ አብዛኛዉን ጊዜ ገዢዎች ወደ ልባቸዉ እንዲመለሱ ዕድል እየሰጠ፣ በአርቆ አስተዋይነትና፣ በተረጋጋ መንፈስ ለመቀጠል ግን ደግሞ በተለያዩ አጋጣሚዎች በገደብ መንቀሳቀስ ቢመርጥም፣ የተለወጠ ተጨባጭ ነገር አልታየም፡፡
በርካታ የዓለም ምሁራንና ፖለቲከኞች እንዳስተማሩት፤ ዕዉነታዉና መታወቅ ያለበት “ነፃነት ማለት አንዱ ለሌላዉ ህዝብ በሽልማት (ወይም በችሮታ) የሚሰጠዉ ሥጦታ አይደለም፡፡ ህዝቦቹ (ባለመብቶቹ) ራሳቸዉ ለእኔ የሚገባኝ መብቴ ነዉ ብለዉ የሚቀዳጁት እንጂ፤ ማንም ሊከለክላቸዉ ወይም በፈቃዱ ሊሰጣቸዉ የሚገባ ጉዳይ አይደለም”፡፡ የተሰጠ ነፃነት ደግሞ ሰጪዉ በፈለገዉ ጊዜና መንገድ መልሶ የሚወስድበት ወቅት ሊመጣ እንደሚችል ታዉቆ፣ የራስን ነፃነት ባለቤቱ ራሱ መዉሰድ አለበት ማለት ነዉ፡፡
​በአሁኑ ጊዜ እንደካፋ ሁሉ በታሪክ አጋጣሚ መብታቸዉን የተነጠቁ የራስን አስተዳደር የጠየቁ የደቡብ ህዝቦች እየሄዱበት ያለዉ መንገድና ጥልቀት ሲታይ፣ ይህንን የተረዱና፣ ነፃነታቸዉን ራሳቸዉ ለመዉሰድ ቁርጠኛ መሆናቸዉን ያሳያል፡፡ የካፋ ህዝብም ብዙ ሳይርቅ ከነዚህ ተምሮና ከራሱ ተሞክሮ ቀምሮ፣ በመለማመጥ የሚያገኘዉ ነፃነት፣ ክብርና ዕዉቅና እንደማይኖር በግልፅ አዉቆ መንቀሳቀስ ይጠበቅበታል፡፡ ህገ-መንግሥቱን ጠብቆ በዞን ምክር ቤት የክልል ጥያቄ ላቀረበ ባለታሪክ ህዝብ “የክልል ጥያቄዉ፣ ፋሽን እንጂ የብዙሐን ጥያቄ አይደለም” እስከማለት የሚደፍሩ ገዢዎች ለትህትናዬ ተመጣጣኝ ምላሽ ይሰጡኛል፣ መብቴንና ክብሬን ያስጠብቁልኛል ማለት የዋህነት፣ ምናልባትም ስንፍና ሊባል ይችል ይሆናል፡፡ እንደአሁኑ የቴክኖሎጂዉ ደረጃ ባልዳበረበትና በተለያየ ዘርፍ የተማሩና፣ ለመረጃም የቀረቡ ምሁራን ልጆች ባልነበሩበት ጊዜም ቢሆን የሚደርስበትን አፈና በአስተዋይነትና በተረጋጋ መንገድ ሲከላከል የቆየ ሲሆን፣ ከበድ ያለ ሁኔታ ሲፈጠር ግን አሜን ብሎ የተቀበለበት ጊዜ አለመኖሩን ማወቅና፣ ይልቁንም ቁጭ ብሎም በጠበቀባቸዉና በአርቆ አስተዋይነቱ አለዝቦ በሚያቀርባቸዉ የመብት ጥያቄዎች ላይ ገዢዎች በተነፃፃሪነት ተረድተዉት፣ ክብሩንና ጥቅሙን የጠበቁለት ጊዜ አልነበረም፡፡ ስለዚህ መብቱን ራሱ ማስከበር፣ የተነጠቀዉን ነፃነቱንና ክብሩን ራሱ ታግሎ መዉሰድ አለበት፡፡ በእርጋታ ለፋቸዉንና ታግሎም ያገኛቸዉን የተሳኩና፣ ባይሳኩም ለሁሉም ወገኖች ትምህርት ሰጥተዉ ያለፉ አጋጣማዎች በጥቂቱ ከዚህ በታች ለመጥቀስ ተሞክሯል፡፡

➢ ከ1889 ጀምሮ እስከጣሊያን ወረራ ድረስ በነበሩት ዓመታት፣ የቀድሞዉ የካፋ ንጉሰ-ነገሥት ግዛት፣ ለማዕከላዊዉ የኢትዮጵያ ን/ነ/ መንግሥት
ተጠሪ ከነበሩት 12 ግዛቶች አንዱ ሆኖ ቀትሎ ነበር፡፡ በጣሊያን ወረራ ጊዜም፡ ጣሊያን ቀድሞዉንም ሲያጠና እንደቆየ በሚያሳይ ሁኔታ፣ የካፋን ንጉሳዊን ቤተሰቦች ከተሰደዱበት ፈልጎ ወደ ካፋ ሲያመጣ፣ አባ ቀስቶ የሚባሉትን የንጉሣዊ ቤተሰብ አባል እንደራሴ በማድረግ ማስተዳደር ቀጥሎ ነበር፡፡ በወቅቱም የካፋን መኳንንትና ነቃ ያሉ ወጣቶችን በመጠቀም፣ የተወሰነ የልማት እንቅስቃሴ፣ የባህልና የቋንቋ ማጎልበት ሥራ ተጀምሮ እንደነበረ ይነገራል፡፡ ከዚያ በኋላ ግን ወደ ነበረዉ አፈና ላለመመለስ፣ በ1933 ዓ ም አፄ ሃይለ ሥላሴ ወደ ሥልጣን ሲመለሱ፣ የካፋ የወቅቱ ምሁራንና አርበኞች በግራዝማች ጳዉሎስ (ቆጭቶ) መሪነት አምፀዉ ለኢትዮጵያ ማዕከላዊ መንግሥት ላለመገዛት ሞክረዉ ነበር፡፡ ይህም አመፅ በካፋ ምድር ከተመዘገቡት ዋና ዋና ጦርነቶች (የአንድራቻ ጦርነት በካፋ ንጉሰ-ነገሥት መንግሥትና በኢትዮጵያ ሰራዊት መካከል የተደረገዉ የ1889 ጦርነት ሲሆን)፣ ሁለተኛዉ ሲሆን፣ በካፋ ህዝብ ዘንድም የጳዉሎስ ጦርነት የሚባለዉ ነዉ፡፡ ሆኖም ገና ከነፃነት መመለስ በኋላ ለመጠናከር ጊዜ ያስፈለገዉ ማዕከላዊ መንግሥት ባደረገዉ፣ ዲፕሎማሲያዊ ሥራ ጦርነቱ ቆሞ፣ በዕርቅ የተቋጨ ነበር፡፡ ይሁን እንጂ፣ በዕርቁ መሰረት የአመፁ መሪ በሰላም ወደ አዲስ አበባ ተወስደዉ መጠነኛ ዕዉቅና ተሰጥቷቸዉ መደበኛ ህይወት እንዲኖሩ ቢደረግም፣ ብዙም ሳይቆይ፣ በረቀቀ ሁኔታ በመኪና ተገጭተዉ እንዲሞቱ መደረጉን በህይወት ያሉ ወገኖች ይመሰክራሉ፡፡

➢ ከዚያም በኋላ፣ እንደገና በተዋቀረዉ የኢትዮጵያ ንጉሰ-ነገሥት ግዛት ዉስጥ፣ ካፋ ለማዕከል ተጠሪ ከነበሩት ጠቅላይ ግዛቶች ደረጃ ወርዶ፤ አዲስ
በተዋቀረዉ “ጅማ ጠቅላይ ግዛት” ሥር አንድ አውራጃ እንዲሆን ተወሰነ፡፡ በዚህም ካፋ የሚባለዉ ሥያሜ ጭምር ከታሪክ በመፋቁ ሌላ የመረረ ተቃዉሞ በካፋ ልጆች ተነሳ፡፡ በመሆኑም መንግሥት ዉሳኔዉን አሻሽሎና፣ አቻችሎ፣ በ1935 ዓ.ም. እንደገና ጠቅላይ ግዛቱ፣ ጅማ መባሉ ቀርቶ፣ “ካፋ ጠ/ግዛት” እንዲባል፣ ዋና ከተማዉ ግን ጅማ እንዲሆን ተወሰነ፡፡ የቀድሞዉ ካፋ ደግሞ በጠ/ግዛቱ ሥር ከተዋቀሩት ስድስት አዉራጃዎች አንዱ ሆኖ “በካፋ ጠቅላይ ግዛት ሥር ሆኖ፣ የካፋ አዉራጃ” እንዲባልና የአዉራጃዉ ዋና ከተማዉም ቦንጋ እንዲሆን ተወሰነ፡፡ ይህም ማለት ከዚህ በኋላ ካፋ ከማዕከላዊ መንግሥት ሁለት ዕርከን ርቆ አዉራጃ ሆነ፡፡ ካፋ አዉራጃም በጠቅላይ ግዛቱ ገዢና በሥሩ በተመደቡት የአዉራጃ ገዢዎች ሙሉ ቁጥጥር ሥር ሲገባ፣ የጠቅላይ ግዛቱን ማዕከልና ገዢዎች ለማበልፀግ ሃብቱ ሲገፈፍ፣ ህዝቡም በየትኛዉም ዕርከን በዉሳኔ ሰጪነት ቀርቶ ይህ ነዉ በሚባል ሃላፊነት ቦታ እንዳይመደብ ጥብቅ ቁጥጥር ተደርጎበት ታፈነ፡፡
➢ ከዚህም ቀጥሎ፣ በካፋ ላይ የተወሰነዉን ልዩና ገፋፊ የመሬት ሥሪት ዕዉቅ የካፋ ልጆች እስከ ዙፋን ችሎት ድረስ ተከራክረዉ እንዲስተካከልና
በመጠኑም ቢሆን እንዲስተካከል አደረጉ፡፡
➢ የኢትዮጵያን የ1966 አብዮት ተከትሎም፣ ወደ ሥልጣን በመጣዉ ወታደራዊ መንግሥት የመጀመሪያዎቹ ዓመታት ደግሞ፣ በአገሪቱ ተበታትነዉ
የሚገኙ የካፋ ምሁራን ተጠራርተዉ ወደ ካፋ ገብተዉ አካባቢያቸዉን ለማልማትና፣ ህዝቡን ለማንቃት ሞክረዉ ነበር፡፡ ሆኖም ከ1889 ዓ.ም. በኋላ በተመሰረተዉና በንጉሳዊዉ ዘመን በተደራጀዉ የስለላና የአፈና መዋቅር ቅሪቶች ሴራና፣ የወታደሩ የሥልጣን ሥጋትና፣ ብስለት ማነስ ታክሎበት፣ እነዚህም ምሁራን እንደገና እንዲገፉ ተደረገ፡፡ ይኸዉም የካፋ ምሁራን በመሰባሰባቸዉ ህዝቡ እንደገና እንዲያንሰራራ ሊያደርግ ይችላል የሚል ሥጋት የፈጠረባቸዉ ሴረኞች፣ “የካፋ ነፃ አዉጪ ተመሰረተ፣ ካፋ ከኤርትራ ቀጥሎ ነፃ ሊሆን ነዉ” የሚል የፈጠራ ዜና አቀነባብረዉ ለደርግ ኢንዲደርስ በማድጋቸዉ፣ ምሁራኑ እንዲሰደዱና ተስፋ እንዲቆርጡ ሆነ፡፡ የቀሩትም ለምክክርም ቢሆን ግንኙነታቸዉ ሁሉ ከዚህ በኋላ ህቡዕ ሆነ፡፡ ደርግ በመርሁ ብሄረተኛ አለመሆኑ፣ ለእኩልነትና ለአንድነት የቆመ መሆኑ ቢታወቅም ምናልባትም ዉስጥ ለዉሥጥ ስለተቦረቦረና፣ ይልቁንም በተለይ የነጭ ለባሾች ሴራ ሰለባ በመሆኑ የተለመደዉ ጫና በካፋ ልጆች ላይ ቀጠለ፡፡ የታላቁ የካፋ ልጅ የገብረ ፃዲቅ ሻዎ በግፍ መገደልም ለደርጉ አባል እንዲደርስ በተደረገ የዚሁ ሰንሰለት የተቀነባበረ መረጃ መሆኑ ሲታወቅ፣ ቀሪዎቹ ምሁራንም በተለያየ ሰበብ ሲታሰሩና ሲገረፉ፣ ሲሳደዱና ዓላማቸዉ ሲኮላሽ ለካፋ የሚቆም ሰዉ ሁሉ በሥልታዊ መንገድ ተወገደ፣ የቀረዉም ታፈነ፡፡
ህጉን ጠብቆ በዞን ምክር ቤት የክልል ጥያቄ ላቀረበ ባለታሪክ ህዝብ “የክልል ጥያቄ፣ ፋሽን እንጂ የብዙሐን ጥያቄ አይደለም” እስከማለት የሚደፍሩ ገዢዎች ትህትናዬን አይተዉ መብቴንና ክብሬን ያስጠብቁልኛል ማለት የዋህነት፣ ገፋ ሲልም ሥንፍና ይሆናል፡፡ የካፋ ህዝብ እንደአሁኑ ቴክኖሎጂ ባልዳበረበትና በተለያየ ዘርፍ የተማሩ ምሁራን ልጆች ባልነበሩበትም ጊዜም ቢሆን ሚደርስበትን አፈና አሜን ብሎ የተቀበለበት ጊዜ አለመኖሩን ማወቅና፣ ቁጭ ብሎም መብቱና ክብሩ የተጠበቀበት ጊዜ አልነበረም፡፡
ይህ የረጅም ዘመናት የነጭ ለባሽና፣ የአፈና መዋቅርና ተፅዕኖዉ እስከ ዛሬም ድረስ አለመቀጠሉንና በሥራ ላይ አለመሆኑን በአሳማኝ ሁኔታ ማረጋገጥ ባይቻልም፣ በርካቶች ግን ተፅዕኖዉ መቀጠሉን ይስማሙበታል፡፡ ይልቁንም ከህዝቡ ጋር ተሰባጥረዉ አብረዉ እየኖሩ፣ የፈጠራ ወሬ በመንዛት ህዝቡን ማሸበርና
መብቱን ከመጠየቅ እንዲያፈገፍግ ማደናገር፣ ምሁራንን ደግሞ በረቀቀ ሁኔታ
ጠልፎ መጣል‹ ማስበርገግና ከዞኑ ማባረር፣ ወደ ሥልጣን ለሚወጡ ባለጊዜዎች ደግሞ የተዛባ መረጃ በማቅረብ የፍርሃትና የጥርጣሬ መንፈስ መፍጠር፣ ከተቻለም በአመራሩ ዉስጥ ሰርጎ በመግባት በቀጥታ ጥቃት ማድረስ፣ እና በዚህም በሁሉም ፖለቲካዊ፣ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ረገዶች፣ የካፋ ህዝብ ቀና እንዳይል ማደናቀፍ እንደሚታይ ብዙዎች ያምናሉ፡፡ ይህ ደግሞ በየዘመኑ ለሚመጡ ቅጥረኛ ገዢዎች ሰፊና ነፃ የመጫወቻ ሜዳ ስለሚፈጥርላቸዉና፣ ለህዝቡ የሚቆም ሐቀኛና አቅም ያለዉ የሥልጣን ተቀናቃኝ እንዳይወጣ ስለሚያደርግ፣ ለገዢዎቹ ያለድካምና ወጪ የሚቀርብ አጋዥ አቅም ሲሆን፣ ለካፋ ህዝብ ግን ተጨማሪ እንቅፋት ሆኖ ቀጥሏል፡፡ በዚህ ቀጣይ የአፈና ተግባር የተነሳ ካፋ በደርግ ዘመንም ጭምር ከካፋ ዉጪ በሚመጡ አስተዳዳሪዎችና ፖለቲከኞች ወይም ካፋ ዉስጥ በተወለዱ የሌላ ብሔር ተወላጆች ሲተዳደር ቆይቷል፡፡
በወታደራሪዉ አገዛዝ የመጨረሻ ዓመታት፣ በመልክዓ ምድራዊ አሰፋፈር፣ በልማት ደረጃ፣ በኢኮኖሚያዊ ትስስር፣ በታሪካዊ፣ ባህላዊና፣ ሥነ-ልቦና መቀራረብ መሰረት፣ የካፋ አስተዳደር አካባቢ የሚባል ክልል እንደገና ሲዋቀር ዋና ከተማዉ ግን አሁንም ሚዛን ተፈሪ ሆኖ ተመሰረተ፡፡ የካፋ አዉራጃም ተከፋፍሎ ሁለትና ሶሥት ወረዳዎች በአንድነት አዉራጃ እየተባሉ ሲዋቀሩ ቦንጋና በዙሪያዉ ያሉት አካባቢዎች የቦንጋ አዉራጃ ተባሉ፡፡ በዚሁ (ኢህዲሪ) አወቃቀር በየአካባቢዉ ብሔርን መሰረት ያደረገ ምደባ በመላ አገሪቱ የተደረገ ሲሆን፣ በካፋ አስተዳደር አካባቢ ግን ከካፋ ተወላጆች አንድ የሸንጎ ፀሐፊና ሁለት ምክትል አስተዳዳሪዎች ብቻ ቢመደቡም ከዋና አስተዳዳሪና ከፓርቲ ፀሐፊዎች ጀምሮ በክልሉም ሆነ በአዉራጃዎች አንድም የአካባቢዉ ተወላጅ አልተመደበም ነበር፡፡ ይህም ካፋ በአይነ-ቁራኛ መታየቱን የመሰከረ ሌላዉ ዘመን ሆኖ አልፏል፡፡
ኢህአዴግ ሥልጣኑን በ1993 ዓ.ም. ሲቆጣጠርም በሽግግሩ ወቅት ይህ ክልል በ4 ዞኖች (ካፋ፣ ሸካ፣ ቤንች እና ማጂ) ተከፋፍሎ፤ ክልል 11 ተብሎ በአዋጅ ተወቅሮ ነበር፡፡ ይሁን እንጂ ኢህአዴግ ተረጋግቶ በራሱ ቅኝት በአካባቢዉ የመለመላቸዉን ታዛዥ ካድሬዎቹን ካዘጋጀ በኋላ የራሱን ካድሬዎች ጭምር እና፣ በደቡብ አካባቢ የተመሰረቱ ተቃዋሚዎችን አደናግሮ ወደ አንድነት በማጠቃለል፣ ክልሉን ጨፍልቆ በደቡብ ሥር ከህግ ዉጭ አወቀረ፡፡ በዚህም ካፋ እና አጎራባች ህዝቦች ከሺህ ኪ.ሜ. በላይ ተጉዘዉ ደቡብን ተቀላቀሉ፡፡ በወቅቱ በደቡብ ሥር መደራጀትን የተቃወሙትን የራሱን ካድሬዎች ጭምር በተለመደዉ ሥልት አባርሮ፣ አጎብዳጆችን ይዞ ቀጠለ፡፡ ይህም ካፋንና አጎራባች አካባቢዎችን፣ በደቡብ ሥር የመጠቅለል ሴራ፣ ለቀጣዩ አፈናና ዝርፊያ ዝግጅት መሆኑ በሂደት ግልፅ ሆኗል፡፡ ካፋም ሆነ አጎራባች ህዝቦች፣ ከአዋሳ ካላቸዉ ርቀትም በላይ፣ በዕድገት ደረጃቸዉና በሌሎች ብዙ ጉዳዮች የተለዩ ቢሆኑም፣ በደቡብ ክልል ሥር ሆነዉ፣ የሚመጥናቸዉንና የሚስማማቸዉን የልማት መስመር እንዳያስቡ፣ የራሳቸዉን ፖሊሲና አመራር እንዳያቋቁሙ ተደርጎ የደቡብ ክልል አንድ አካል የመሆን መንፈስና፣ አስተሳሰብ እንዲላበሱና ትዕዛዝ ፈፃሚዎች ሆነዉ፡ ለደቡብ ክልል ባለሥልጣናት አጎብድደዉና፣ በክልሉ የሚወጣዉን ፖሊሲና ስትራቴጂ ብቻ ሳይሆን፣ ደቡቦች የሚፈቅዱላቸዉን ዝርዝር ዕቅዶች እንዲፈፅሙ፣ ተለማምጠዉም እንዲኖሩ ተደረገ፡፡ ሁሉም ፖሊሲና ስትራቴጂ ለደቡብ ማዕከላዊ አካባቢዎች በሚመች ሁኔታ የሚቀረፅ፤ አተገባበሩም በደቡብ ባለሥልጣናት በጎ ፈቃድ ላይ የተመሰረተ በመሆኑ፤ ህዝቡና አካባቢዉ ከነበረበት ወደ ባሰ ድህነትና ኋላ ቀርነት ወርዶና ቆርቁዞ፣ ገዢዎችም እንዳለሙት የአካባቢዉንና ቀድሞ የለሙትን የአገር ሃብቶች ያለ ምንም ሃይ ባ መዝረፍ ቀጠሉ፡፡
ለዚህም የወያኔና የደቡብ ታማኝ የሆኑ ጥቂት ምስለኔዎችን በማዕከል፣ በክልል፣ በዞንና በየወረዳዉ ቁልፍ ቦታዎች በመመደብና ከፍተኛ ሥልጣንና ጥቅም በመስጠት፣ ህዝቡንና ሃብቱን መቆጣጠር ተግባራዊ ሆነ፡፡ ይህ ህዝብ አሁንም በደቡብ ሥር በመሆኑ ሰቆቃዉ ቀጥሏል፡፡ በዚህም ወቅት እንኳን የተፈጥሮ ደኖችን ለማዉደም መሬቱን ለገዢዉ አባላት ፈርመዉ እንዲያስረክቡ ታዘዉ ያንገራገሩ የአካባቢዉ ሰዎችና፣ በተለያዩ የህዝቡ መብቶች ጉዳይ የተከራከሩ ሁሉ ተባረሩ፣ አንዳንዶቹም ታስረዉ ተሰቃዩ፡፡
➢ ይህንን ጫና መሸከም የከበደዉ ህዝብ፣ በተላያየ ጊዜያት ባገኘዉ መድረክ ብሶቱን ማሰማቱን አላቆመም፡፡ ለምሣሌም በ1998 በተካሄደዉ የካፋ
ልማት የምክክር ፎረም ላይ የካፋ የክልልነት ጥያቄ ጎልቶ የተነሳ ሲሆን ይህም አወቃቀር በጥልቀት እንዲጠና የሚለዉ፣ በወቅቱ ከተላለፉ የህዝቡ ዉሳኔዎች አንዱ ነበር፡፡
➢ በቅርቡም ለደኢህዴን ሊቀ-መንበር (አሁን በወቅቱ አፈ-ጉባኤና አሁን የሰላም ሚኒስትር) ለሆኑት ለወ/ሮ ሙፈሪያት ካሚል የክልል ጥያቄን ጨምሮ፣
የደረሰበትን በደል በምሬት አቅርቧል፡፡ ክብርት አፈ- ጉባኤዋ ግን፣ በደቡብ ቴሌቪዥን በሰጡት መግለጫ፣ “የምዕራብ ዞኖች የክልል ጥያቄ የጥቂቶች እንጂ መሰረት የሌለዉ” እንደሆነ ቢናገሩም፣ ተጨባጩ ምሬትና የህዝቡ ግፊት ያስገደደዉ የካፋ ዞን ምክር ቤት ግን ብዙም ሳይቆይ፣ በህዳር 06 ቀን 2011 ዓ.ም. ባደረገዉ ጉባዔ “የካፋ ዞን በክልል ደረጃ እንዲዋቀር” ሲል ወስኗል፡፡
ይህም ተመሳሳይ ጥያቄ ካቀረቡ ሌሎች አምስት ዞኖች ጋር ሲታይ ድሮም ከመርህ ዉጭ የተመሰረተዉን ክልልና፣ መሪዉን ድርጅት ጭምር ግራ ያጋባ ሲሆን፣ ከህገ-መንግሥቱ መርህ በተቃራኒዉ “ይጠናል” የሚል መግለጫ እንዲሰጥ አድርጓል፡፡ ጥያቄ ካቀረቡትም ዉስጥ ሲዳማና ወላይታ በተደጋጋሚ ዉሳኔያቸዉ ተግባራዊ እንዲሆን በሰላማዊ ሰልፍ የጠየቁ ሲሆን፣ ከሲዳማ በስተቀር ስድስት ወር የሞላዉ የካፋ ዉሳኔም ሆነ የሌሎቹን በተመለከተ ክልሉ በዝምታ ማቆየቱ፣ ዉሳኔዉ ዓመት ሲሞላዉ ምን እንደሚከተል ሲታሰብ አሳሳቢ አድርጎታል፡፡
ለማንኛዉም የካፋን የክልልነት ጥያቄ መሰረቶችና ማስረጃዎች ማየቱ ለቀጣዩ ህጋዊም ሆነ፣ ፖለቲከዊ ሂደት ስለሚጠቅም ማየቱ ጠቃሚ ነዉ፡፡
የካፋ የክልልነት ጥያቄ የወቅቱ ፋሽን፣ ወይም የጥቂቶች ጥያቄ አለመሆኑን፣ ታሪካዊ መሰረት፣ አሳማኝና ተጨባጭ ኢኮኖሚያዊ ማህበራዊና ፖለቲካዊ መሰረት ያለዉ፣ በሁሉም አዕምሮ ሲጉላላ የነበረና ተገቢዉ ህጋዊ ምላሽ ሊሰጠዉ የሚገባዉ ጉዳይ ነዉ፡፡ ካፋ አስከ ዛሬም ከአገሪቱ ማህበራዊና ኤኮኖሚያዊ ልማት፣እንዲሁም ከፖለቲካዊ እንቅስቃሴ መገለሉ በመቀጠሉ፣ የዛሬዉም ትዉልድ ወቅቱን የሚመጥኑ ጥያቄዎች ማቅረብና፣ የህዝቡን መብቶች በህጋዊ መንገድ ማስከበር ይጠበቅበታል፡፡ መንግሥትም እንደሌሎች የሰለጠኑ ሥርዓቶች ተገቢዉን ምላሽ በመስጠት፣ የካፋ ህዝብ የጋራ አገሩን በእኩልነት እንዲያለማ መፍቀድና ማመቻቸት ይጠበቅበታል፡፡

II. የካፋ ክልል የመሆን ተጨባጭ ምክንቶችና መሰረቶች
ቀድሞዉንም የካፋ መንግሥት ህልዉና ሲጠፋ በህዝቡ ላይ የደረሰበት ግፍና በደል፣ አሁንም ካፋ በደቡብ ክልል ሥር እንዲገዛ ሲጨፈለቅ የደረሱበት አፈናዎች ተመሳሳይ የገዢዎች ዓላማዎች ሲሆኑ ይህም እንደታቀደዉ፣ ከፍተኛ የሃብት ዘረፋ ለመፈፀምና፣ በዚህም በተመሳሳይ ሁኔታ አካባቢዉንና ህዝቡን ወደ ኋላ ቀርነት መገፍተር ነዉ፡፡ ይህንን ግፍ፣ ገዢዎቹ ያቀዱትንና ተግባራዊ ያደረጉትን ሁሉ፣ ለማካካስ ዘመናትን የሚፈልግ ሲሆን ዋና ዋናዎቹን አፈናዎች ብቻ ለመጠቆም የሚከተሉትን ማየት ይጠቅማል፡፡
ሁሉም ፖሊሲና ስትራቴጂ ለደቡብ ማዕከላዊ አካባቢዎች በሚመች ሁኔታ የሚቀረፅ፤ አተገባበሩም በደቡብ ባለሥልጣናት በጎ ፈቃድ ላይ የተመሰረተ በመሆኑ፤ ህዝቡና አካባቢዉ ከነበረበት ወደ ባሰ ድህነትና ኋላ ቀርነት ወርዶና ቆርቁዞ፣ ገዢዎችም እንዳለሙት የአካባቢዉንና ቀድሞ የለሙትን የአገር ሃብት መዝረፍ ቀጠሉ፡፡ ይህ ሁሉ የተፈፀመዉ፣ አካባቢዉን በደቡብ ክልል ሥር በማድረግ፣ ለራሱ የሚመጥን ህግ፤ ፖሊሲ ስትራቴጂና ደንብ እንዳያወጣ ተደርጎ፣ የደቡብ ተገዢ፣ ታዛዥና ፈፃሚ፣ በማድረግ ነበር፡፡
II.1. የካፋ ህዝብ የራሱን አስተዳዳሪ መምረጥ አልቻለም፣ በገዢዎቹ በሚመደቡና ታማኝነታቸዉ ለነርሱ በሆኑና፣ ህዝቡ በማይቆጣጠራቸዉ ምስለኔዎች መገዛቱ ቀጥሏል፡፡
የካፋ ህዝብ መሪዎቹን የመምርጥ፤ የመገምገም፤ የመቆጣጠር፣ የመገሰፅ፤ ብሎም የማዉረድና፣ በአጠቃላይ ራሱን በራሱ የመምራት
የደረጀ የረጅም ዘመናት ልምድና ባህል ባለቤት የነበረ መሆኑን ሁሉም ያዉቃል። ንጉሥ እስከማዉረድ የሚችል በጠቅላይ ምንስተር የሚመራ የተለያ ሴክተሮችን (ዘርፎችን) የሚመሩ ምኒስትሮች ምክር ቤት (ምክረቾ) የሚመራና በክልል ዉስጥ ወሳኝ የክፍለ ሃገር ገዢዎችና፣ በየደረጃዉም የራሳቸዉ ሃላፊነት ያላቸዉ ባለሥልጣናት የሚታደደር ሥርዓት ነበረዉ፡፡ ይሁን እንጂ ላለፈዉ ምዕተ-ዓመትና፣ እየባሰ መጥቶም ላለፉት 27 ዓመታት፣ በአብዛኛዉ የአካባቢና የወረዳ አስተዳደሪ መርጦም ሆነ አዉርዶ አያዉቅም፡፡ የዞንና የወረዳ አስተዳዳሪዎች በክልል ባለስልጣናት ሲሾሙ፣ ሌሎችም ሃላፊዎች በክልልና፣ የክልሉ ምስለኔ በሆኑ ፈላጭ ቆራጭ ገዢዎች ሲመደቡና፣ ህዝቡ በማያዉቀዉ ምክንያት ከኃላፊነት ሲወገዱ፣ የህዝብ አቤቱታ የበዛባቸዉ ደግሞ ዕድገት ሲሰጣቸዉ፣ በየቀበሌዉም ሥራ አሥኪያጅ የሚባሉ መንግሥት መረጃዎች የሆኑ ደሞዝተኞች ሳይቀሩ በድርጅት ሃላፊዎች ሲመደቡበት ሰላማዊ ታዛዥና ተገዢ ሆኖ ቆይቷል፡፡ ይህም በመሆኑ በየደረጃዉ ያሉ ባለስልጣናት ተግባር፣ የሚመድቡአቸዉንና የሚያወርዱአቸዉን የክልል ኃላፊዎችና፣ ምስለኔዎቻቸዉን ማስደስት፣ ትዕዛዝ ማስፈፀምና መፈፀም ሲሆን፣ ከህዝቡ የራቁ የማይታወቁ የማይታመኑና የተጠሉ ናቸዉ፡፡ አብዛኛዎቹም ራሳቸዉ ጨቋኝ፣ ዓላማቸዉና ተግባራቸዉም አስኪወርዱ ሃበት ማግበስበስ፣ ቢሆኑም ከአለቆቻቸዉ በስተቀር ማንም አይጠይቃቸዉም፡፡ ህዝቡ በብቃታቸዉ የተሻሉትንና የሚያምንባቸዉን አስተዳዳሪዎች የሚመርጥበት ዴሞክራሲያዊ መብቱን ከተቀማ ዓመታት አልፈዋል፡፡ በአጠቃላይ በአካባቢዉ በሁሉም ደረጃ፣ የህዝቡን ጉዳዮች የሚወስነዉ የማይመለከተዉ የደቡብ ባለሥልጣን ሲሆን፣ የሚተላለፈዉን ዉሳኔም፣ በየደረጃዉ ያሉ ሃላፊዎች ቢፈልጉም ባይፈልጉም ተቀብለዉ መፈፀምና ማስፈፀም አለባቸዉ፡፡ ምክንያቱም የሚያስቀምጣቸዉም ሆነ የሚያነሳቸዉ የደቡብ ባለስልጣን እንጂ፣ የሚመለከተዉ የአካባቢዉ ህዝብ አይደለም ፡፡ ይህም ከዚህ በታች ለተዘረዘሩት ሁኔታዎች ለማመቻቸት ወሳኙ ሂደት በመሆኑ በገዢዎቻችን ታስቦበት የተደረገ መሆኑን መረዳት ይቻላል፡፡
II.2. ህዝቡ ለአካባቢዉ ተገቢ ፖሊሲ ስትራቴጂና ደንብ ማዉጣት መተግበርና፣ መልማት አልቻለም፡፡
ማዕከላዊ መንግሥት ያወጣዉን ህግና ፖሊሲ፣ የክልል መንግሥት ወደራሱ ሁኔታ አጣጥሞ፣ ተግባራዊ የሚያደርግ ሲሆን፣ ከክልል በታች ያሉት መዋቅሮች ሁሉ ፈፃሚና አስፈፃሚ ብቻ ናቸዉ፡፡ በደቡብ ክልል የምዕራብ ዞኖችን ባላማከለ መልኩ ማዕከሉ አዋሳ በመደረጉ፣ ክልሉ ደግሞ ፖሊሲዎችና ደንቦችን የሚያወጣዉ፣ ከማዕከሉ በቅርበት ያሉ፣ አብዛኛዉን ሥልጣን የተቆጣጠሩ ባለሥልጣናትና ተወካዮቻቸዉ የመጡበትን፣ ተመሳሳይ ደረጃ ላይ ያሉ ማዕከላዊ የደቡብ አካባቢዎችን ታሳቢ አድርጎ ነዉ፡፡ የካፋና የሌሎችም የምዕራብ ዞኖች ተግባር የራሳቸዉን ልምድ፣ ባህል፣ የተፈጥሮ ሀብትና፣ የኢኮኖሚ መሠረት፣ ማህበረ-ኤኮኖሚያዊ መስተጋብር፣ ስነ-ልቦና፣ ታሪክና የዕድገት ደረጃ፤ ታሳቢ ያላደረገዉን የክልሉን ዕቅድ፣ በኮታና በጫና ተቀብለዉ መፈፀም ብቻ ነዉ፡፡ ለምሳሌ፡-የክልሉ የማዳበሪያ አጠቃቀም ፖሊሲና ሥርዓት የምዕራብ ዞኖችን አፈር፣ ለምነትና የማዳበሪያ ፍላጎት ከግመት የማያስገባ፣ በኮታ፣ በግዴታ የሚታደል፣ ዕዳዉም የህዝቡን ጥሪት በግዳጅ እንዲሸጥ በማድረግ የሚከፈል፣ የድህነት ምንጭ ሆኗል፡፡ አሁን ደግሞ መሬቱ በግድ ማዳበሪያ ከለመደ በኋላ አቅርቦቱ በመቀነሱና በመቆራረጡ ወደ ባሰ ችግር ህዝቡን አስገብቷል፡፡ በሌላ በኩል የደቡብ ባለሥልጣናት ህዝቡን ሳያማክሩ በበሚያደርጉት ሰፈራ የተነሳ መሬቱ ሲወረስ፣ በተመሳሳይ የይስሙላ ፖሊሲና ዕቅድ ወደሰፈራ የተጓዙ መሬት አልባ የአካባቢዉ ተወላጆች የሰፈሩበት ቦታ ግን፣ መሰረተ-ልማት ያልተሟላበት፣ ይልቁንም የፀጥታ ችግር ባለባቸዉ አካባቢዎች በመሆኑ ለጥቃት ሲዳረጉ፣ ቦታዉን እየለቀቁ ተመልሰዉ ሥራ-ፈትና፣ የቤተሰብ ጥገኛ እንዲሆኑ ተዳርገዋል፡፡ ይህንንም ለማርገብ ክልሉ ወሰደዉ እርምጃ፣ ይባስ ብሎ የህዝቡን የግጦሽ መሬት ለአካባቢ ወጣቶች በማከፋፈል ህዝቡ ከብቶቹን የሚያሰማራበትን በማሳጣት ወደ ሁሉ-አቀፍ ድህነት ዳርገዉታል፡፡ የካፋና ሌሎች ምዕራብ ዞኖች የልማት መሰረት፣ በደንና የደን ዉጤቶች፣ እንዲሁም ከአካባቢዉ የአፈርና የእርሻ ባህል ጋር የተጣጣመ የግብርናና የእንስሳት እርባታ ጥምር ሥርዓት፣ ከዚህ ጋር የተገናኘ ንግድ ሲሆን፣ መሻሻልና መጠናከር ያለበት ስትራቴጂም ከዚህ ጋር የተጣጣመ የኢንዱስትሪና፣የኢኮ-ቱሪዝም ልማት መሆን ይገባዉ ነበር፡፡ ለይስሙላ በክልሉ የሚጀመሩ የመሰረተ ልማት ፕሮጀክቶችም በጥራትና፣ በጊዜ ባለመፈፀማቸዉ፣ አንዳንዴም ጉዳት በማድረሳቸዉ፣ ህዝቡ በዝርፊያ፣ በፍትህ፣ በልማትና የመልካም አስተዳደር ጉድለት፣ እየተሰቃየ ይገኛል፡፡
II.3. ለገዢዎችን ጥቅምና፣ ጠያቂ በሌለዉ የመሬት ወረራ፣ የህዝቡ ኑሮ ተናግቷል፣ የተፈጥሮ ሃብቱም ዉድሟል፡፡
በሂደት ግልፅ የሆነዉ የምዕራብ ዞኖች በደቡብ ክልል ሥር መዋቀር ዋናዉ ሚስጥር፣ አካባቢዉ ራሱን ባለማስተዳደሩ፣ የህልዉናዉን መሰረት በማጣቱ ተረጋግጧል፡፡ የደቡብ ምዕራብ ልማትና ኢኮኖሚ የተመሰረተዉ በተፈጥሮ ሃብትና ተጓዳኝ ዘርፎች መሆኑ ከላይ ተጠቅሷል፡፡ በአካባቢዉ በአጭር ጊዜ፣ ታይቶ በማያዉቅ ፍጥነት የመሬት ወረራ (Land Grabing) ተፈፅሟል፡፡ ይህም የተፈፀመዉ በዋናነት በገዚዎቻችን (የህወሃት መሪዎች) ዘመዶች፣ ከድርጅት አባልነት በተሰናበቱ ግለሰቦችና፣ በአጋሮቻቸዉ ስም ነዉ፡፡ በቅርቡ ደግሞ ተረኞቹ የደቡብ ገዢዎችና ዘመዶቻቸዉ ሆነዋል፡፡ ባለፉት 25 ዓመታት በካፋ½ በቤንች ማጂና½ ሸካ ዞኖች በርካታ ተደፍረዉ የማያዉቁ ደኖች እየተከለሉ ሰፋፊ የቡና፣ የሻይና ሌሎች እርሻዎች ተመስርተዋል፡፡ ይህ የሆነዉ በተጠናና በየደረጃዉ ለዚህና፣ ለሌላ አፈና ማስፈፀሚያ፣ ተመርጠዉ በተቀመጡ ሹመኞች፣ ቅጥረኞችና ምሥለኔዎች ፊርማና አስፈፃሚነት ነዉ፡፡ በዚህ የተቀናበረ፣ ወረራ፣ “ጥብቅ የደን ክልል” ተብለዉ፣ ማንም እንዳይደርስባቸዉ ተጠብቀዉ የቆዩ፣ በእድሜ-ጠገብ ዛፎች የተሞሉ ጥቅጥቅ ደኖች ያለገደብ ወድመዋል፡፡ እነዚህ “ኢንቨስተሮች” ካለሙት በላይ በግንድና በጣዉላ ንግድ ያገኙት ሃብት ለሥሌት አዳጋች ነዉ፡፡
እነዚህ ግለሰቦች፣ በተቋማዊ ደረጃ ልዩ እንክብካቤና፣ ድጋፍ ተደርጎላቸዉ፣ ከባንኮች በመመሪያና በትዕዛዝ ከአገር ዉስጥ፣ በመንግሥት ዋስትናም ከዉጭ ባንኮች ብድር ተሰጥቷቸዉ፣ ከቀረጥ ነፃ በርካታ ማሽኖችና፣ ተሽከርካሪዎች አስገብተዉ እንዲሸጡ ሲደረግ፤ ብድሩንም ለከተማ ኢንቨስትመንት ሲያዞሩት፣ ማሽኖችና ተሽከርካሪዎችን አየር በአየር ሽጠዉ፣ መሬቶቹን በብዙ ሚሊዮን ብር ደጋግመዉ እየሸጡ ከምንም ተነስተዉ፣ እዉነተኛ ባለሃብት እንዲሆኑ ተደረገ፡፡ በዚህም ከደኑና፣ የተፈጥሮ ሃብቱ ዉድመት ሌላ፤ ህዝቡ ከደኑ ያገኝ የነበረዉ የጫካ ቡና፣ ማር፣ ኮሮሪማና ጥምዝ፣ ለመድሐኒትነትና ለምግብነት የሚጠቀምበት የኑሮዉ መሰረት የተናጋ ሲሆን፣ ለአገሪቱና ለዓለም የአየር ንብረት ጥበቃ ከፍተኛ አስተዋፅኦ ያለዉ ዕፅዋትና፤ በሽታን የሚቋቋምና ለወደፊቱ ለአገሪቱና ለዓለም ዋስትና የሆነ የቡና ዝሪያን ጨምሮ በርካታ የብዝሀ-ህይወት ወድሟል ፡፡
እነዚህ ኢንቨስተር የተባሉ ሰዎች ለመሬት ኪራይ ለዞን (ለወረዳ) የሚከፍሉት በጣም አነስተኛ ግብር ሲሆን ለአገር የሚገባ ካለም ለፌደራል መንግሥት የሚገባና፣ ለዚህም ምንም ማካካሻ ለዞኖቹ የማይደረግበት ነዉ፡፡ አንዳንዶቹም ከህግ በላይ ሆነዉ ከወረዳና ከዞን ቁጥጥርና ዕዉቅና ዉጪ አካባቢዉን ህዝብ ራሳቸዉ የሚያስሩበትና የሚያሰቃዩበት፣የራሳቸዉ እስር ቤት ያላቸዉ ናቸዉ፡፡ ከዚህ ሌላ፣ በግፍና በአድሎአዊነት የወሰዱትን መሬት ካላሙት ይልቅ፣ የሚያጠፉት ዕድሜ ጠገብ ዛፎችና፣ እስካሁንም እያጓጓዙ ያለዉ ግንድና፣ ጣዉላ፡- 1) በህጉና በዉላቸዉ መሰረት፣ በየትኛዉም የኢንቨስትመንት ሥፍራ የሚገኘዉን የተፈጥሮ ሃብት ሁሉ መጠቀም የሚችለዉ የአካባቢዉ መንግሥት መሆኑ እየታወቀ 2) በክልሉ የደን ህግ መሰረት፣ ዛፍ መቁረጥ ክልክል በመሆኑ፣ ገበሬዉ እንኳን በጓሮዉ ተንከባክቦ ያሳደገዉን ዛፍ ቆርጦ ለመጠቀም የሚከለከል በሆነበት ሁኔታ ነዉ፡፡ ይህ ሁሉ ሲሆን፣ ህዝቡ አቅም በማጣት፣ ባለሥልጣናቱ በጥቅም በመገዛትና፣ በገዢዎቻቸዉ ተፅዕኖ በፍራቻ ዝምታን በመምረጣቸዉ ነዉ ሲሆን፣ ይህ ሁሉ፣አካባቢዉ ባለቤት-አልባ፣ በራሱ ጉዳይ የማይወስን፣ ኋላ-ቀርና የራሱ ገዢ ባለመሆኑ ነዉ፡፡
II.4. ከሌሎች በልማትና በተፈጥሮ ከማይመሳሰሉት ጋር በመጨፍለቁ፣ ለኋላ ቀርነቱ ተመጣጣኝ ድጋፍ አጥቷል፡፡
አካባቢዉ በአንፃራዊነት ከለማዉ የደቡብ ክልል ሥር በመሆኑ፣ከማዕከላዊ መንግሥትና ከዓለም አቀፍ ድርጅቶች፣ ለታዳጊ አከባቢዎች የሚደረገዉ ድጋፍ ተጠቃሚ አይደለም፡፡ ይልቁንም፣ በደቡብ ክልልም በጋራ በጀት የአስፋልት መንገዶች፣ ስታዲየሞች፣ ተቋማት፣ ሪፈራል ሆስፒታል፣ ኮንዶሚኒየም፣ አዳራሾች፣ ቢሮዎችና ሌሎች ህንፃዎችና ተቋማት በማዕከላዊ ከተሞች ሲገነቡ፣ ለምዕራቡ ዞኖች ግን ከማዕከልም ሆነ ከክልሉ አንድም ድጋፍ አልተደረገም፡፡ ይህ ሁሉ አካባቢዉና ህዝቡ፣ ታሪኩና ማንነቱ የጠፋ፣ ስነ-ልቡናዊ፤ ማህበራዊና ኤኮኖሚያዊ ዉድመት ለዘመናት የደረሰበት በመሆኑ ልዩ ትኩረት ሊሰጠዉ ሲገባ የተገላቢጦሽ ደቡብን ሲያለማ ቆይቷል፡፡ ይልቁንም የመንግስትና የግለሰቦች ሃብት በጉዞ ሲያልቅ፣ ተጓጉዞም መፍትሄ አለማግኘት የተለመደ ክስተት ነዉ፡፡ አካባቢዉ ከኋላ ቀርነቱና፣ ከክልሉ ማዕከል ካለዉ ርቀት የተነሳ በበጀት ሊደጎም ሲገባዉ፣ የሚመደበዉ ትንሽ በጀት ወደ ማዕከል በሚደረገዉ ምልልስ በአበል፤ በነዳጅና በመኪና ጥገና በማለቁ ዋናዉን የልማት ክፍተት ከማስፋቱም በላይ በወቅታዊና አዳዲስ ፍላጎቶች ጭምር አካባቢዉ የባሰ ወደሚባል ደረጃ እየተንሸራተተ ነዉ፡፡ ከዚህም ጋር በተገናኘ ባለስልጣናት በስራ ቦታቸው ባለመገኘታቸዉና ዉሳኔ ስለማይሰጡ፣ በዞኖቹም ዉስጥ ቢሆን ጉዳይ ማስፈፀም አልተቻለም፡፡ ህዝቡም ለፍትህ፣ ለንግድ ፈቃድ፣ ለግብር ጉዳዮች ወደ ክልሉ ማዕከል ሲሄዱ ብዙ ዕንግልትና ወጪ ይዳረጋል፡፡ በነዚህ ጉዞዎች ዕንግልት፣ ወጪ፣ ጊዜና፣ አካላዊ ድካም ማህበረሰቡን ተስፋ ያስቆርጣሉ፡፡ በዚህም የተነሳ አካባቢያቸዉን ለማልማት የመጡ ምሁራንና አሁን ደግሞ፣ ሲታትሩ የነበሩ ነጋዴዎች ዞኖቹን እየጣሉ መሄድ ይሄዳሉ፡፡
በየደረጃዉ ተገቢዉን ዉክልናና በማጣቱና፣ በክልሉ ቢሮዎችም ጉዳዮችን ለማስፈፀም፣ ባለጉዳዩ ከመጣበት አካባቢ የወጣ ሃላፊ ወይም ባለሙያ ከሌለ፣ ባለዉ መመሪያ መሰረት ብቻ ጉዳይ ማስፈፀም ሰሊሚከብድ ሌላዉ ህዝቡን በተለይም ባለሙያዎችን ለምሬት የዳረገ ጉዳይ ሆኗል፡፡ በአጠቃላይ ተደማጭነትና ትኩረት መነፈግና፣ ዉክልና ማጣት የመዋጡ አንዱ ዉጤት ነዉ፡፡ የደቡብ ክልል፣ ምዕራባዊ ዞኖችን እንደክልሉ አካል አለማየቱን፣ ለማሳየትና አካባቢዉም ተከራካሪና፣ የሌለዉ መሆኑን ለማሳየት በኢትዮጵያ ሚሊኒየም አከባበር ፅ/ቤት ቀርቦ በመንግሥት በተወሰነዉ መሰረት፣ የካፋንና የኢትዮጵያን የቡና መገኛነት ዕዉቅና የሰጠዉን ዉሳኔና፣ በዚህም መሰረት በ1999 ዓ.ም. በፕሬዝዳንት ግርማ ወ/ጊዮርጊስ መሰረቱ ተጥሎ፣ በጠቅላይ ሚ/ር አቶ ሃይለማሪያም የተመረቀዉን ብሔራዊ የቡና መዚም በተመለከተ ክልሉ የያዘዉ አቋም ማጥ ይበቃል፡፡ ይህ ሙዚየም ሥራ ሳይጀምር ዓመታት በማስቆጠሩና፣ ህንፃዉ ሲፈራርስ ፌደራል መንግሥትም፣ ሆነ ክልሉ ዝምታን ሲመርጡ፣ የህዝብ ጥያቄ ሲበረታ፤ የክልሉ ሃላፊዎች “የታሪክ ሽሚያ አለ፣ የፌደራል አካላት መልስ አልሰጡም፣ ይጠናል ወዘተ” እያሉ ጉዳዩ እንደማይመለከታቸዉ በተደጋጋሚ የለበጣ መልስ ሰጥተዋል፡፡ በቅርቡም የማዕካለዊ መንግሥት አንድ ሃላፊ በሃገሪቱ ቲሌቪዥን ቀርቦ ከእዉነታዉ ዉጪ በዞኑ ተነሳሽነት የተሰራ ነዉ በማለቱ፣ የህዝቡ ቁጣ ሲገነፍል፣ የክልሉ ገዢ “እየተጠና ነዉ” በማለት በአጠቃላይ አካባቢዉና ህዝቡ እንደሌላዉ የኢትዮጵያ ህዝብ ያልተወከለ፣ የተዘነጋ፣ ተከራካሪ የሌለዉ፣ ከልማትና ከዲሞክራሲ የተገለለ፣ ለሀገር ግንባታ ሊያበረክት የሚችለዉን ዕድል የተነፈገ መሆኑን መስክሯል፡፡
ሁሉም ጉዳይ በደቡብ ክልል ይሁንታና ዝንባሌ የሚወሰን፣ በእርዳታና በማዕከላዊ መንግሥት የሚላኩ ቴክኖሎጂዎችና ፕሮጀክቶች ሁሉ ወደ ማዕከላዋዊዉ የክልሉ አካባቢዎች ያደላበት፣ በመሆኑ ምዕራቡ የተገለለ፣ በሁሉም አመልካች ዝቅተኛ ደረጃ ላይ የሚገኝ ሆኗል። በዚህም፣ የመዘንጋትና የኋሊት ጉዞን የሚያሳዩ በርካታ ምሳሌዎች ቢኖሩም፣ ለምሳሌ ቦንጋ ዉስጥ፣ በአገሪቱ ከመጀመሪያዎቹ ኤክስፖት ካምፓኒዎች ቀዳሚ የነበረዉንና በሂደት የጠፋዉን የቡና ፕሮሰሲንግና ኤክስፖት ካምፓኒ እንዲሁም፤ በአዉሮፓ አቆጣጠር በ1920 ዓ ም ቦንጋ ከተማ ዉስጥ የተሟላ አገልግሎት የሰጥ የነበረዉ ሆስፒታል የተዘጋበትን ሁኔታና ሌሎች በሂደት የከሰሙ የአካባቢዉን የኋሊት ጉዞ የሚያሳዩ በርካታ ጉዳዮችን በዝርዝርና በመረጃ ማስደገፍ ይቻላል፡፡ ይህ ሁሉ በራሱ የሚወስን ህዝብና ለህዝቡ የቆመ አመራር ባለመኖሩ የመጣ ነዉ፡፡
II.5. ባህሉን፣ ታሪኩንና ቋንቋዉን ማጎልበትና ማሳደግ ባለመቻሉ፣ በራስ መተማመንና ተነሳሽነት አጥቷል፡፡
ህዝቡ ቋንቋዉንና ባህሉን፣ ታሪኩንና ቅርሱን እንዲዘነጋና ማንነቱን እንዲረሳ በተቀናጀና በተቀነባበረ ሁኔታ በተለያዩ ጊዜያት ከፍተኛ ጫና ተደርጎበታል፡፡ የህዝቡ ቅርሶች ወደባህር ማዶ ጭምር ተወስደዉ ተሰዉረዋል፡፡ ቋሚ መረጃ ሊሆኑ የሚችሉት ንጉሳዊ ቤተ መንግስት፣ የአለባበስ፣ የአመጋገብ፤ የጥበብ መሠረቶች እንዲወድሙ ተደርጓል፡፡ የአሁኑ ትዉልድ እነዚህን ሁሉ እንዳያዉቅ ስለካፋ የተፃፉ መፅሐፍት ጭምር ወደ አገር እንዳይገቡ የተደረገ ሲሆን፣ ባለፉት 25 ዓመታት በካፋ ተወላጆች የተፃፉ የታሪክ መፅሀፍትና የኪነ ጥበብ ዉጤቶች ለህዝቡ በተለይም ለወጣቱ እንዳይሰራጩና እንዳይደርሱ ሥልታዊ በሆነ መንገድ፤ በወቅቱ ካድሬዎች አማካይነትና በቀደምት የካፋ ማንነት አፋኞች ተዘምቶባቸዋል፣ ታፍነዋል፡፡ በካፋ በርካታ የሚዳሰሱና የማይዳሰሱ የቱሪስት መስህቦች ቅርሶችና፣ የኢኮ- ቱሪዝም ሃብቶች ቢኖሩም፣ በአግባቡ እንዳይተዋወቁ ሲደረግ፣ ዉስን ሥርጭት የሚደረገዉም አልፎ አልፎና በዋናነት በዉጭ ዜጎችና ሚዲያዎች ብቻ ነዉ፡፡ የህዝቡን ባህልና ታሪክ ለማሳደግና ለማዳበር፣ የተደረጉ ጅማሮዎች በባለሥልጣናት ትዕዛዝና በፖለቲካ አመራሩ አማካይነት፣ በረቀቀ መንገድ እንዲቆም፣ እንዲዛባና፣ እንዲዳፈን ተደርጓል፡፡ የነገሥታት መቃብር፣ የዉጭ ፀሐፊዎች ጭምር ከቻይና ግንብ ቀጥሎ የሰዉ ልጅ የሰራዉ የመከላከያ ሥልት ተብሎ የተደነቁት፤ ሂሪዮ፣ ኩሪፖ እና ኮትኖ እንኳን ጥበቃና ማስተዋወቅ ሊደረግባቸዉ፤ ይልቁንም በሰፈራ፣ በእርሻና በመሰረተ ልማት ግንባታ ስም እንዲጠፉ እየተደረገ ነዉ፡፡ ብዙ ሊጠኑ የሚገባቸዉ ባሕላዊ የልቅሶ ሥርዓቶች (ሂቾ እና ጎሞ) እና ሌሎች የካፋን ማንነት የበለጠ ለማጥናት የሚረዱ ሥርዓቶች በሃይማኖት ተቋማት ጭምር እየተዘመተባቸዉ እንዲረሱ ሲሆን፤ በአንፃሩ ኢሬቻና፣ ፍቼ ጨምባላላ በዩኔስኮ እንዲመዘገቡ ብዙ ተለፍቷል፡፡ በአንድ ወቅት በተጀመረዉ መነሳሳት ወቅት፣ በካፋ ዞን ዋና ከተማ በቀድሞዉ ፕሬዝዳንት ዶ/ር ነጋሦ ጊዳዳ የመሰረት ድንጋይ የተጣለለት፣ የካፋ ሰማዕታት ኃዉልትና፣ የካፋ የባህልና የታሪክ ሙዝየም እንዲዳፈን ተደርጎ በቦታቸዉ ሌላ ግንባታ ተፈፅሟል፡፡ በአጠቃላይ ህዝቡ፣ በተለይም አዲሱ ትዉልድ ባህሉን ታሪኩንና ማንነቱን እንዳያዉቅና ስነ-ልቦናዉ እንዲኮላሽ በርካታ ተግባራት ተፈፅመዋል፣ በርካታ ዝክረ-ታሪኮችና ዉጥኖችን በማደብዘዝና በማደናቀፍ፣ የሥነ-ልቦና ዘመቻ ተደርጓል፡፡ ይህ ሁሉ በመንግሥት ሃላፊነትና በፖለቲካ አመራር ላይ በየዘመኑ በተቀመጡ፣ ተላላኪዎችና ቀጥተኛ ጉዳይ ባላቸዉ አካላት የተፈፀመ አፈና ሲሆን፤ ይህንን የሚመክት ለካፋ የቆመና ተቆርቋሪ የፖለቲካ አመራር ባለመኖሩ የደረሰ፣ ግን እስከወዲያኛዉ የማይረሳ ግፍና ጭቆና ዉጤት ነዉ፡፡

III. የካፋንና አጎራባች ህዝቦች ለማፈን ተግባራዊ የተደረገና ሊወገድ የሚገባዉ ሥልት፡፡
ካፋንና አጎራባች ህዝቦችን አፍኖ ለመግዛት ተግባር ላይ የዋሉና መወገድ ያለባቸዉ ሥልታዊ በሆነ መንገድ የተደራጁና የተፈፀሙ በርካታ ድርጊቶች የሚታወቁ ቢሆንም ጉልህ የሆኑትንና በአፋጣኝ መስተካከል ያለባቸዉና መጥቀስ ያለባቸዉ የሚከተሉት ናቸዉ፡፡
III.1. ካፋንና ሌሎችን በታማኝና ታዛዥ ምስለኔዎች አማካይነት መግዛት፤
ሁሉንም አፈና የሚያቀናብሩት በሴረኝነታቸዉ የታወቁ፣ ከገዢዎቻቸዉ የሚሰጣቸዉን ትዕዛዝ በትጋትና በታማኝነት ለመፈፀምና ህዝቡን ለማፈን ባላቸዉ ዝግጁነት፣ የተመረጡ፣ ለክልሉና ለዋናዎቹ የበላይ አለቆቻቸዉ ጥቅም ብቻ የቆሙ፣ እነርሱም በተራቸዉ በህዝባ ላይ ፈላጭ ቆራጭ የሆኑ ግለሰቦች ናቸዉ፡፡ እነዚህ በክልል ወይም በማዕከል፣ በማይመጥናቸዉ ከፍተኛ ቦታ ተመድበዉ፣ ከፍተኛ ጥቅም ተስጥቷቸዉ በወጡበት አካባቢ ህዝብ ላይ ባለሙሉ ሥልጣን የሆኑ፣ ተቆጣጣሪና፣ ገዢ እንዲሆኑ የሚመደቡ ግለሰቦች ናቸዉ፡፡ ሌሎቹ በአካባቢዉ ተወልደዉ ያደጉና በከፊል ወይም በሙሉ ከሌላ ብሔር የሚወለዱ፣ የህዝቡን ሥነ-ልቦናና ሥርዓት ጠንቅቀዉ የሚያዉቁ ተመሳስለዉ የኖሩና የሚኖሩ ግለሰቦች ናቸዉ፡፡ እነዚህ ሁለቱም ዓይነት ግለሰቦች ዋና ተግባራቸዉ የአለቆቻቸዉን ትዕዛዝ መፈፀም፣ መረጃ ማሰባሰብና ማስተላለፍ እና ለራሳቸዉም ሃብት ማካበት ነዉ፡፡ እነዚህን ህዝብ በደንብ እያወቀ ዝም ብሎ ቢታዘብም፣ የገነፈለ ጊዜ ዉጤቱን መገመት ይከብዳል፡፡ ገዢዎች ህዝቡን በነዚህ አማካይነት ከመግዛት ታቅቦ፣ ካስፈለገም ለዉለታቸዉም የፈለጉትን ሰጥተዉ፣ ከህዝቡ ጫንቃ ማዉረድ ይገባቸዋል፡፡
III.2. በየደረጃዉ ላሉት ገዢዎች ታዛዥና ታማኝ ግን ደግሞ ከህዝቡ የራቁ አስፈፃሚዎች፤
ከላይ በተጠቀሱት ምስለኔዎች ዋና መሪነትና ዕዉቀት በየደረጃዉ፣ ተመሳሳይ ሚናና ጥቅማ ጥቅም የሚሰጣቸዉ አስፈፃሚዎች እንደሚመደቡ ሁሉም ያዉቃል፡፡ እነዚህ ወደ ህዝቡ በቀረበ የአስተዳደር እርከን ላይ የሚመደቡ ሰዎች፣ የህዝቡን ስሜት መከታተልና ማፈን፣ ለገዢዎቻቸዉ ሁሉንም ማመቻቸት፣ ማስፈፀምና መፈፀም ዋና ተግባራቸዉ ነዉ፡፡ አንዳንዴም ህዝቡ በይፋ እየተቃወመ፣ መነግሥት ስለመረጣቸዉ ብቻ በሃላፊነት ይቀጥላሉ፡፡ በዚህ ደረጃ ከሚመደቡት፣ አልፎ አልፎ ህሊናቸዉ የቆረቆራቸዉ ቢኖሩ እንኳን፣ ለራሳቸዉ ስለሚሰጉና ሥርዓቱ የሚያደርስባቸዉን ስለሚያዉቁ ምንም ማድረግ አይችሉም፡፡ አንዳንድ ጊዜም፣ የሚሰጣቸዉን ትዕዛዝ ላለመፈፀም ያንገራገሩ ወይም ያፈነገጡ ሲያጋጥሙ ምክንያት ተፈልጎ፣ ከቦታዉ ገለል ስለሚደረጉና፣ ባብዛኛዉ ወደ እሥር ቤት ስለሚወረወሩ አደብ ገዝተዉ ይቀጥላሉ፡፡ በመሰረቱ ኢህአዴግ የሚመለምላቸዉ አብዛኛዎቹ ፣ ሆነ ተብሎ ለዚህ የተመቹ መሆናቸዉ ሲታወቅ፣ ጥቂቶችም በጊዜ ገብቷቸዉ ከመድረክ ራሳቸዉ በጊዜ ይጠፋሉ፣ ወይም ፀባቸያዉን አሳምረዉ መስለዉ ማደር ይቀጥላሉ፡፡
አንዱ ከዚህ ጋር ተቀራራቢ ሥልት ደግሞ ገዢዎች የሚፈልጉትን ጉዳይ በቀላሉ፣ ከህግ ዉጭ በሥልክ ትዕዛዝ ብቻ ለመፈፀም የማይመቹ ሲገኙ፣ ወይም አልፎ አልፎ እንደታየዉ መጠየቅና፣ መከራከር የጀምሩትን በሂደት ማስወገድ ነዉ፡፡ በዋናነት ግን ከመጀመሪያዉ ለአካባቢዉ መብትና ጥቅም ተቆርቋሪና፣ ተወዳጅ የሆኑ ካድሬዎች ወደ ሥልጣን እንዳይመጡ ይደረጋል፡፡ በስህተት ሚስጥር ያወቁ ካሉም ተሸማቅቀዉ ጥጋቸዉን ይዘዉ ዝም እንዲሉ፣ የዉስጡን ሥርዓትና አሰራር ስለሚያዉቁም፣ አፋቸዉን ዘግተዉ፣ ራሳቸዉን እንዲያገልሉ፣ ክትትልና ጫና ማድረግና፣ በርግገዉ እንዲጠፉ በሴራ ጠልፎ መጣል ይደረግባቸዋል፡፡ ከላይ በተጠቀሱት አማካይነት የሚገዛዉ ህዝብም ጊዜ ይጠብቃል እንጂ በደንብ ያዉቃቸዋል፡፡ ስለዚህ እነዚህ ከቻሉ የፖለቲካ ዕምነታቸዉን ይዘዉ ዋናዉ አዛዣቸዉና ዋስትናቸዉ ህዝቡ መሆኑን አዉቀዉ ንስህና ገብተዉ በወቅቱ መስመራቸዉን ማስተካከልና፣ ሳይመሽ የበደሉትን ህዝብ በመካስ የክልል ጥያቄና አንገብጋቢ ህዝቡን ጉዳዮች ዕልባት መስጠት ይገባቸዋል፡፡ ካልሆነም በህዝብ ልጆች ሊተኩ ይገባል፡፡
III.3. ወጣቶችና ምሁራንን ማባረርና ማግለል፤
የካፋ ወጣቶች (ጉርማሾ) በአሁኑ ወቅት ከሚያነሷቸዉ ጉዳዮች አንዱ የካፋ ምሁራን ዝምታ፣ ከትግል መራቅና መደበቅ መሆኑን ማስተዋል ይቻላል፡፡ ለጉርማሾ እስካሁን የተደረገዉንና ያለዉን ዕዉነታ ማሳወቅ ወቅታዊ ጉዳይ ይመስለኛል፡፡ አንዱ በካፋ የ 120 ዓመታት ታሪክ በተደጋጋሚ የታየዉ ካፋንና ሌሎች ተመሳሳይ አካባቢዎችን በቀላሉ ለመግዛትና ለመጋለብ ተግባራዊ ሲደረግ የቆየዉ የማስፈፀሚያ መንገድ ምሁራንንና ወጣት ምሩቃንን አስበርግጎ መባረር መሆኑን ምሁራኑ ብቻ ሳይሆኑ በአጭር ጊዜም ቢሆን በቆይታቸዉ የፈፀሙትን አኩሪ ተግባር የተመለከቱ የአካባቢዉ ነጋዴዎችና ገበሬዎች ጭምር ያዉቃሉ፡፡ ሆኖም የኢህአዴግ ሥርዓት ሁሉም ዜጎች አካባቢያቸዉን ማገልገላቸዉን የሚደግፍ መስሏቸዉ፣ የህዝባቸዉና የአካባቢዉ ኋላ ቀርነት ቁጭት የፈጠረባቸዉ ምሁራን ከ1984/85 ጀምሮ ወደ አካባቢዉ የጎረፉበት ወቅት ነበር፡፡ በአዲስ አበባና በሌሎች ዋና ዋና ከተሞች ያሉ ወገኖችም ተመራቂዎችን፣ ደግሰዉ መርቀዉና አስመርቀዉ ወደ አካባቢያቸዉ ሂደዉ እንዲያገለግሉ ማበረታታት ልምድ ሆኖ ነበር፡፡
ይህንን ተከትሎም ወጣቶች ከኮሌጅ ሲመረቁ በጉጉትና በወኔ ወደ አካባቢያቸዉ የጎረፉ ሲሆን፣ ከላይ የተጠቀሱት እንቅፋቶች ግን፣ መጀመሪያ በየምክንያቱ ላለመቀበልና ላለመቅጠር ማንገራገር፣ ከተቀጠሩም በየምክንያቱ ተስፋ በማስቆረጥ አካባቢዉን ለቀዉ እንዲሄዱ በማድረግ፣ ምሁሩ በራሱ፣ በአካባቢዉና በመንግሥት እንዳይተማመን በማድረግ ወገናዊነትና ብቃት ያላቸዉ፣ ጠያቂ ባለሙያዎች በየተራ አካባቢዉን ጥለዉ እንዲሄዱ ተደርጓል፡፡ በዚህም የተነሳ በጉጉት ወደአካባቢዉ የጎረፉ በርካታ አንቱ የተባሉ ልምድ ያካበቱ ምሁራንና ወጣት ምሩቃን መሃንዲሶች፣ ሐኪሞች፣ የግብርና ባለሙያዎች፣ ኢኮኖሚስቶች፣ የትምህርት ባለሙያዎች፣ የዉሃና የተፈጥሮ ሃብት ባለሙያዎች፣ የኮምፒዩተርና የቴክኖሎጂ ባላሙያዎች፣ ተማርረዉና ተበሳጭተዉ፣ ተስፋ ቆርጠዉ፣ አካባቢዉን እንዲለቁ ተደርጓል፡፡ በዚህም ሥልት፣ እነዚህ ዓይነቶቹ፣ የሚከናወኑትን ዝርፊያዎችና በደሎች እያዩ ማለፍም ሆነ የማያምኑበትን ታዘዉ ለመፈፀም ስለማይመቹ እስከወዲያኛዉ ርቀዉ እንዲሸሹ ተደርጓል፡፡ በአንፃሩ ዘራፊዎችና፣ ፍርፋሪ ለቃሚ አገልጋዮች እንደልብ፣ ያለ ተከራካሪና፣ ያለታዛቢ በህዝቡ፣ በአካባቢዉና በሃብቱ ላይ እንዲፈነጩ ተመቻችቷልÝÝ
ከነዚህ ምሁራንና ወጣት ምሩቃን መካከል፣ ቁርጠኛ የሆኑ፣ ከሙያዊ አገልግሎት ባለፈ፣ የድርጅት አባል በመሆን ጭምር ለዉጥ ለማምጣት ቢሞክሩም፣ በተለመደዉ ድርጅታዊና ቡድናዊ ሰንሰለት፣ ተጠልፈዉ በመዉዳቸዉና፣ በተለመደዉ የመፈታተንና የማስጨነቅ ሥልት እንደሌሎቹ እንዲጠፉ፣ ወይም በመሸማቀቅ ዝም እንዲሉ ተደርገዋል፡፡ በዚህ የተነሳ ብቁ ባለሙያዎች በአካባቢዉ እንዳይኖሩ፣ ካሉም ሞራላቸዉ ወድቆ ተስፋ እንዲቆርጡ ተደርጎ፣ ልዩ ክትትል እየተደረገባቸዉ ከአገልግሎት ዉጪ እንዲሆኑ ተደርጓል፡፡ ይህ በይትኛዉም አካባቢ በዚህ ደረጃ ያልተፈፀመ፣ ከቀደምት መንግሥታት ዘመን ጀምሮ የነበረዉ አያያዝ ጋር ተመሳሳይ የሆነ፣ ዉጤቱም በጣም አደገኛ የሆነ አፈና ክስተት ነዉ፡፡ ይህም አካሄድ በአካባቢዉ በሚፈጠሩ ወገንተኛና ቁርጠኛ የፖለቲካ መሪዎች አማካይነት ሊስተካከል የሚገባዉ፣ ከዚያም እንዳይደገም በግልፅ በመነጋገር ሊነቀልና ሊታከም የሚገባዉ ነቀርሳ የሆነ ቁስል ነዉ፡፡ ከዚህ ልምድ ስንነሳ፣ በአሁኑ ወቅት በወጣቶች (ጉርማሾ) የተጀመረዉ ንቅናቄና ተነሳሽነት ተመሳሳይ ዕድል እንዳይገጥመዉ በተለይም በቅርቡ የተመሰረቱ የፖለቲካ ድርጅቶች በትጋትና በጥንቃቄ ሊያስቡበትና ሊሰሩበት የሚገባ ጉዳይ ነዉ፡፡ አስፈላጊም ከሆነ በዝርዝር ተዘግቦ፣ መንግሥት በሚያዉቀዉ መድረክ ዉይይት ተደርጎበት ለወደፊቱ ዋስትና ሊበጅለት የሚገባዉ ጉዳይ ነዉ፡፡

IIII. ማጠቃለያ
የራስ አስተዳደር ማጣት ከመጀመሪያዉ እስከዛሬ ዓላማዉና ዉጤቱ የተረጋገጠ፤ ራስን የማስተዳደር ጥያቄም በተገላቢጦሽ የሚታይ ጉዳይ ነዉ፡፡ በገዢዎች ረገድ ዓላማዉ፣ ሥልጣንና ሃብት መቆጣጠር ሲሆን፣ በተገዢዎች ረገድ ደግሞ፣ ራስን ለማስተዳደር የሚፈለገዉ መታፈን፣ ሞትና ስደት፣ የሃብት ዝርፊያና ድህነት፣ እንዲወገድ፣ ባህል ቋንቋና ማንነትን በማሳደግ በራስ መተማመን፣ ለማጎልበትና፣ እንደማንኛዉም ዜጋ እኩል መጓዝ ነዉ፡፡ አሁንም ሆነ ቀድሞ የነበሩት ገዢዎች፣ ምስለኔዎችና ሁሉም አስፈፃሚዎች የገዢዎችን ትዕዛዝና ጉዳይ ከማስፈፀም ሌላ፣ በተራቸዉ ዓይን ባወጣ መልኩ፣ ሥልጣናቸዉንና ሰንሰለታቸዉ በመጠቀም ታማኞቻቸዉን በየደረጃዉ በማሰማራትና መረባቸዉን በማጠናከር በህዝቡ ላይ ዝርፊያና አፈና ማድረግ ዋና ተግባራቸዉ ነዉ፡፡ ለነዚህ ደግሞ የክልሉና የበላይ አለቆቻቸዉ ከለላና ድጋፍ በማድረግ እነርሱም የሚፈልጉትን ማስፈፀም ችለዋል፡፡
ስለሆነም የክልል ጥያቄን የዛሬዉ ትዉልድ በህጋዊና በአርቆ አስታዋይነት እንዲገፋበት፣ መንግሥትና የፖለቲካ ሃይሎችም ወቅቱን የሚመጥን መፍትሄ በመስጠት የህዝቡን መብቶች፣ ጥቅምና ክብር በህጉ መሰረት እንዲስከብሩና ታሪካዊ ሃላፊነታቸዉን እንዲወጡ እንጠይቃለን፡፡ የካፋና የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ የፖለቲካ ሃይሎችም ዕዉነት ለህዝብ የቆሙ ከሆኑ የቱንም ያክል ልዩነት ቢኖር በጋራ ጉዳይ፤ ይህም ­ የካፋ ራስን በራስ የማስተዳደር፣ የማደግ፣ ተገቢዉን ክብርና ጥቅም የማግኘት ­ ጉዳይ ላይ እንዲተባበሩ ታሪካዊ ሃላፊነት አለባቸዉ፡፡
የካፋ ህዝብ ራሱን ማስተዳደር መጀመር፣ በኢትዮጵያ ጥላ ሥር በአግባቡ የሚወክለዉን፣ የሚመራዉንና የሚያስተዳድረዉን፣ ተጠሪነቱና፣ ተጠያቂነቱ በቅድሚያ ለራሱ ለካፋ ህዝቡ የሆኑ፣ መሪዎቹን መምረጥ አለበት፡፡ ከራሱ ተጨባጭ ሁኔታ ጋር የሚጣጣም ፖሊስ፣ ስትራቴጂና ደንብ ማዉጣት፣ የአካባቢዉንና የአገርን ሃብት መጠበቅ፣ ማልማትና መጠቀም፣ አብሮ ማደግና መበልፀግ አለበት፡፡ ህዝቡ ራሱን አስተዳድሮ፣ እንደዜጋ እኩል መታየት፣ ሰብአዊ መብቱን ማስከበርና፣ እኩልነት ላይ የተመሰረተ አገራዊ አስተዋፅኦና ተሳትፎ ማድረግ፣ ተከባብሮና ተማምኖ መኖር ይገባዋል፡፡ ለአገሪቱም ዕድገት ብልፅግና፣ ሰላምና ዲሞክራሲ ተገቢዉን ሚና መጫወትና፣ በአጠቃላይ የአገሪቱ አንድ ጉልህ አካል ሆኖ መቀጠል ጊዜ የማይሰጠዉ የወቅቱ አጀንዳ ነዉ፡፡ በዚህም ሂደት በአሁኑ ወቅት የተጀመረዉ የህዝብ ጥያቄ በተለይም የጉርማሾ እንቅስቃሴ ወደ አልተገባ አቅጣጫ እንዳያመራ፣ በዋናነት በለዉጡ ወቅት የተመሰረቱ የፖለቲካ ሃይሎች ሊያስቡበትና በትጋት ሊሰሩበት ይገባል፡፡ የካፋና የደቡብ ክልል ምዕራብ ዞኖች የክልል ጥያቄ፣ መሰረት የሌለዉ የጥቂቶች ጉዳይ ወይም ሌሎች የደቡብ ዞኖች የጠየቁትን ተከትሎ እንደፋሽን ኮፒ የተደረገ ጉዳይ ሳይሆን ተጨባጭ ማህበራዊና ታሪካዊ መሰረት ያለዉ፣ ኢኮኖሚያዊና ፖለቲካዊ እንድምታዉ የጎላ፤ የቆየ ራስን የማስተዳደር ጥያቄ ቀጣይ ሂደት ነዉ፡፡ የካፋ ህዝብ አስከ ዛሬም ድረስ ከማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ልማት፣ እንዲሁም ከአገሪቱ የፖለቲካ እንቅስቃሴ መገለሉ የተደበቀና የሚሸፋፈን ጉዳይ አይደለም፡፡ ስለሆነም የክልል ጥያቄን የዛሬዉ ትዉልድ በህጋዊና በአርቆ አስታዋይነት እንዲገፋበት፣ መንግሥትና የፖለቲካ ሃይሎችም ወቅቱን የሚመጥን፣ መፍትሄ በመስጠት የህዝቡን መብቶች፣ ጥቅምና ክብር በህጉ መሰረት እንዲስከብሩና ታሪካዊ ሃላፊነታቸዉን እንዲወጡ እንጠብቃለን፡፡
የካፋና የደቡብ ምዕራብ የፖለቲካ ሃይሎችም ዕዉነት ለህዝብ የቆሙ ከሆኑ የቱንም ያክል ልዩነት ቢኖር በጋራ ጉዳይ፤ ይህም ­ የካፋ ራስን በራስ የማስተዳደር፣ የማደግ፣ ተገቢዉን ክብርና ጥቅም የማግኘት ­ ጉዳይ ላይ እንዲተባበሩ ታሪካዊ ሃላፊነት አለባቸዉ፡፡

ከሮ ኬቶ ጋዎ
03/06/2019
Source ካፋ ሚድያ kaffamedia

Leave a comment

የካፋ ህዝብ ደምኢሕህን ጨምሮ ለኢትዮያዊነት፣ ለኢትዮያዊ ብቻ ሳይሆን ለአለምአቀፋዊ አንድነት በጽኑ የሚታገል፣ ለአብሮነት አብሮት የተወለደና ያደገ ስር የሰደደ ጠንካራ መንፈስ ያለዉ ህዝብ ነዉ።


አቶ ቦጋለ ኃይሌ በ ካፋ ሚዲያ ፅሁፍ ላይ የሰጡት አስተያየት ነው፣ እጅግ አደርገን እናመሰግናለን

Bogale Haile

Bogale Haile

በቅድሚያ ጽሁፉን እንደወደድኩና እጅግ የማምንበት ሀሳብ መሆኑን ልገልጽ እወዳለሁ።በመቀጠልም
የካፋ ህዝብ ደምኢሕህን ጨምሮ ለኢትዮያዊነት፣ ለኢትዮያዊ ብቻ ሳይሆን ለአለምአቀፋዊ አንድነት በጽኑ የሚታገል፣ ለአብሮነት አብሮት የተወለደና ያደገ ስር የሰደደ ጠንካራ መንፈስ ያለዉ ህዝብ ነዉ። ለዚህም ደ ቡብ ምዕራብ ኢትዮያ አካባቢ ትንሿ ኢትዮያ ተብሎ ቢጠራ የተጋነነ አይመስለንም። ከደምኢሕህ ምርሆዎች አንዱ የአብሮነት ባህል ነዉ።
በካፋ ሜዲያ ወደቀረበዉ ጽሁፍ ስንመለስ- ደምኢሕህ ከሌሎች ፓርቲዎች ጋር ዉህደት ፈጠረ በሚል አልፎአልፎ እየተናፈሰ ያለ ወሬ ብዙም ሊያሸብረን አይገባም። ይህ ማለት ትኩረት ማድረግና ተገቢዉን ምላሽ በወቅቱ መስጠት አስፈላጊ መሆኑ እንደተጠበቀ ሆኖ፣-
አንድነት ሀይል ነዉ። አንድነት ጉልበት ነዉ፣ ተፈሪነትን ሊያስከትል የሚችል ባህርይ አለዉ፣ ተስፋም ነዉ። ነገርግን ዛሬ ላይ ለአንድነት፣ ለዉህደት የሚያስሮጠን አገዳጅ ሁኔታ የለም። ዉህደት ለመፍጠር ዉህደት ፈጣሪዎች የየራሳቸዉን ማንነት ይዘዉ እንደሚመጡ ይጠበቃል።ዉህደት ፍሬያማ ሊሆን የሚችለዉ ዉህደት ፈጣሪዎች ማንነታቸዉን አዉቀዉና ጠብቀዉ ከሌላዉ ማንነት ጋር የራሳቸዉን አጣጥመዉ ሲገኙ ብቻ ነዉ።
ዉህደት ገብስና ኦቾሎኒን የመቀላቀል ያህል ቀላል አይደለም። በዚያ ልክ የሚያስቡ ካሉ እጅግ ተሳስተዋል። ፍሬያማ ዉህደት ማለት ዉህደት ፈጣሪዎች ማንነታቸዉና ራዕያቸዉ፣ ዓላማቸዉ በሌሎች ዘንድ እዉቅና አግኝቶ ለሁሉም ራእይ እዉን መሆን ዉህዱ እኩል መታገል የሚችል ሲሆን ነዉ። ፍሬያማ ዉህደት የሚፈጠረዉ ዉህደት ፈጣሪዎች ከራስ ጋርየመኖር ክህሎት እና ከሌሎች ጋር የመኖር ክህሎትን ሲላበሱ ነዉ።
ከራስ ጋር መኖር-ራስን መገንዘብ፣ በራስ መተማመን፣ ስለራስ ዋጋ መስጠት፣ ችግሮችን የመፍታት ክህሎት፣ የ”እችላለሁ”ን መንፈስ መላበስ …ወዘተ ያጠቃልላል።
ከሌሎች ጋር የመኖር ክህሎት- የመግባባት ክህሎት፣ የሌሎችን ስሜት መጋራት፣ ለሌሎች ሀሳብ ግምት /ቦታ መስጠት፣ ሌሎችን ማክበር፣ መደጋገፍ፣ መተዛዘን፣ …ወዘተ ባህርያትን መያዝ ያጠቃልላል።
ከእነዚህና መሰል ምክንያቶች አንጻር እንዲሆም ደምኢሕህ አዲስ ፓርቲ እንደመሆኑ መጠን አደረጃጀቱን ገና ማጠናከር ላይ ያለ በመሆኑ የዉህደት ጥያቄና ሃሳብ በአሁኑ ሰአት የሚነሳ አይደለ። የዛሬዉ አጣዳፊ ጉዳይ ራስን ማጠናከር ነዉ።
ደምኢሕህ ዉህደትን የሚያየዉና የሚተረጉመዉ ከመዋጥ (Assimilation) አንጻር ሳይሆን ከ(Integration) አንጻር ነዉ።
በዚህ ሰዓት የዉህደቱን ሀሳብ ለማራመድ የሚጥሩ ወይም የሚያስቡ ካሉ አንድም የዉህደትን ትርጉም ካለማወቅና ከየዋህነት ሲሆን ዋናዉና ትኩረት ሊሰጠዉ የሚገባዉ ሌላዉ ምክንያት ግን በእውቀት ሆኖ የህዝቡን ግንዛቤና ስነልቦና በማወነባበድ ድ….ሮ እንደሚደረገዉ ፓርቲዉንና ራዕዩን በማክሰም ይህ ትክክለኛ ጠበቃ ያልነበረዉን ህዝብ ሜዳ ላይ ለማስቀረት የታሰበ ሊሆን ስለሚችል እጅግ ጥንቃቄ የተሞላበት ጉዞና ወቅታዊ ምላሽ ይሻል።

Leave a comment

በካፋ አከባቢ ያለው ደምኢህህ የፖለቲካ ፓርቲ ከሌሎች ፓርቲዎች ጋር መዋሄድ ምን ማለት ነው?


38023561_282102385890705_1514103197361242112_nKaffamedia Kaffamedia

ደምኢህህ ፓርቲ

በካፋ አከባቢ ያለው ደምኢህህ የፖለቲካ ፓርቲ ከሌሎች ፓርቲዎች ጋር መዋሄድ ምን ማለት ነው?

የአንድ ሃገር ህዝብ ጥንካሬና መሰረቱ በኤኮኖሚና በፖለቲካ የመሳተፍ አቅሙ ነው:: በካፋ ወይም በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ አከባቢ የሕዝቡ የኤኮኖሚ ሆነ የፖለቲካ ተሳትፎ በጭራሽ እንዳይኖር የተደረገና መድረሻው እንደማይታወቅ ሰማይ የራቀ ነው:: ይህም የሆነበት በጣም ብዙ ምክንያቶች አሉ ዛሬ ግን ስለሱ አናወራም::

ብዙ የካፋ አከባቢ ሰዎች መች ነው ደምኢህህ ከሌላ ፓርቲ ጋር የሚዋሄደው? ለምን ከሌሎች ጋር እትዋሃዱም? እያሉ ሌት ተቀን ይጠይቃሉ ይጨቀጭቃሉ:: ይህም ደምኢህህ ለምን እንደተመሰረተ ካለማወቅ የተነሳ ነው:: በርግጥ ጠያቂዎቹ ሆኑ ጨቅጫቂዎቹ በጣም ትክክል ናቸው:: ምንያትም በትላንቱ ወያኔ ወይም በዛሬው ኦዴፓ ሚድያዎች ማለቲም እንደ ኢቢሲ ዋልታና ፋና የሚራገቡት ወሬዎች የሕዝባችንን ሰላም ይነሳሉ:: የእኛ ሕዝብ እኛ ከማን ጋር ነው የቆምነው ብሎ እንዲያስብና እንዲጨነቅ እያስገደዱት ነው:: ሕዝቡ ምንም አልተሳሳተም እውነቱን ነው::

ችግሩ ያለው ደምኢህህ በሕዝቡ መሐል ገብቶ ሕዝቡን ከዳር እስከ ዳር አወያይቶ የደምኢህህ ዓላማና ለአከባቢው ሕዝብ ያለውን የፖለቲካ ህልም ለማስረዳት ባለመቻሉ ነው:: በእርግጥ የደምኢህህ ተመራጮች ተኝተዋል ማለት አይደለም:: በጣም ደክመው ሌት ተቀን እየሰሩ ይገኛሉ:: ትኩረታቸውን ምርጫ ቦርድ የጠየቃቸውን መስፈርቶች በሟሟላቲና ውስጥ ለውስጥ በአከባቢው ሕዝብ ላይ ጫና ከሚፈጥሩት ግለሰቦች ጋር መደራደር ላይ ስላደርጉ ነው:: የደምኢህህ ተመራጮች ስራቸውን ቢሰሩም ጊዜው የመረጃ ዘመን መሆኑን ዘንግተው ለሕዝቡ የሚፈለገውን መረጃ እየሰጡ አይደለም:: ሕዝብ ለሕዝብ ውይይትም እያደረጉ አይደለም:: ስለዚህ ስራቸው ሁሉ የጋን ውስጥ መብራት ሆኖ ለማንም እየታየ አይደለም:: ይህንን ድክመታቸውን በአስቸኳይ ለማረም እንደተዘጋጁም እናምናለን::

ወደ ዋናው ቁም ነገር ስንመለስ የመዋሄድ ጥቅሙ ምንድነው? ደምእህህ ሲመሰረት ከምንሊክ ጀምረው የመጡት የኢትዮጵያ ገዥዎች የካፋን ሕዝብ እጅግ ስለሚፈሩ በተቻለቸው መጠን እርስ በእርሱ እያባሉት እንደ ባሪያ መግዛት ነው:: ከምንሊክ ጀምሮ ዛሬ እስከ አብይ ድረስ ያሉት መሪዎች ይህንን ህዝብ በመዘውራቸው ስር አድርገው ማሽከርከር እንጂ ሕዝቡ እንዲጠነክርና በእግሩ እንዲቆም እንደማይፈልጉ የአደባባይ ምስጢር ነው:: እነዚህ እየተቀያየሩ የሚመጡት መሪዎች መሬቱንና በመሬቱ ላይ ያለውን ሃብት እንጂ ከሕዝቡ ምንም ጉዳይ የላቸውም ሕዝብ እንዳለም አይቆጥሩም እይገነዘቡምም:: ፍላጎታቸው ሃብቱን እንደፈለጉ አዝዘው መጠቀም ብቻ ነው:: ደምኢህህ የተመሰረተው ይህንን ሸፍጥና ተንኮል ስለተረዳ ይህንን ተንኮልና ሸፍጥ ለአንዴና ለመጨረሻ ለማስቆምና ለማጥፋት ነው::

ደምኢህህ አንድ ዓይነት አመለካከትና የካፋን ማለትም የደቡብ ምዕራብን ህዝብ ጥቅም ያስከብራሉ ብሎ ከሚያምንባቸው ፓርቲዎች ጋር ግንባር የመፍጠር ሆነ የመዋሄድ ችግር የለውም::

ጥያቄው ግን ተዋህዶ አብይ አህመድ ወይም ብርሃኑ ነጋ የሚዘውሩት ፓርቲ አሸከር ሆኖ ከእነሱ ቀጭን ትዕዛዝ እየተቀበሉ ሕዝብን እየሸጡ መኖር ወይስ አብይን ሆነ ብርሃኑን መዘወር የሚችል ፓርቲ ፈጥሮ የአብይ ወይም የብርሃኑ ፓርቲ አጋር ሆኖ የካፋን ሕዝብ ጥቅም ማስጠበቅ ነው::

ሰሞኑን መዋሄድ በኢትዮጵያ ፋሽን ሆኗል:: በኢትዮጵያ ምርጫ ቦርድ አንድና ሁለት ግለሰብ ሆነው ፓርቲ ነን ብለው የተመዘገቡ እጅግ በጣም ብዙ ናቸው:: ወደ ውህደትም የሚቸኩሉት እነዚህ ናቸው ምክንያቱም ምንም አይነት ተከታይ ስለሌላቸው ቢያንስ በሚድያ ስማቸው ሲጠራ ስለምኩራሩ::

ስለዚህ የደምኢህህ ዓላማ ግልፅ ነው:: ይህም በአከባቢው ልጆች የተመሰረተ ፓርቲ ለአከባቢው ሕዝብ ጥቅም ምንም ሳይፈራ የማንንም ፍቃድ ሳይሻ ወይም ሳይጠይቅ የቆመ የሚከራከር ሕይወቱንም ለመሰዋት የተዘጋጀ የፓርቲ አመራርንና አባላትን ማፍራት ነው:: እነዚህም አባላት የአከባቢያቸውን ሕዝብ ጥቅም ማስከበር ብቻ ሳይሆን በኢትዮጵያ አንድነትም የማይደራደሩ መሆናቸውን ያረጋግጣል:: ስለዚህ መቅደም ያለበት መዋሄድ ወይም ግንባር መፍጠር ሳይሆን በእግሩ የቆመ በሕዝቡ በፍፁም አመኔታ ያለውን ፓርቲ መፍጠር ነው:: አሊያ ዛሬ ስልጣን በእጁ ካደረገው ከኦዴፓ ውይም ስሙን ከቀየረው ግንቦት ሰባት ጋር መዋሄድ በጣም ቀላል ነው:: ምናልባትም በአምስት ደቂቃ ውስጥ ትንሽ ወረቀት ሞነጫጭሮ የቀድሞው ወያኔ የአሁኑ የኦዴፓ ድምፅ የሆኑት ኢትዮጵያ ውስጥ ያሉት ምዲያዎች እንዲዘግቡ ማድረግ ነው:: ግን መጠየቅ ያለብን ከዚያ በሗላ የህዝባችን ህሊውና ምን እንደሚሆን ነው:: ከሁሉም ኢትዮጵያ አከባቢዎች እንደ ካፋ ወይም ደቡብ ምዕራብ አከባቢ የተባረከ የለም:: ካወቅንበት ኢትዮጵያን በኤኮኖሚ ሆነ በፖለቲካ ማሽከርከር የሚችል ግዙፍ አቅም ያለው አከባቢ የእኛ ነው:: ብዙዎቹ ይህንን ስለሚረዱ እንድንደራጅና እንድንጠነክር አይፍልጉም:: ግን እነሱ ቢፈልጉም ባይፈልጉም ምርጫው የእኛው ነው:: ኳሷም በእኛ እጅ ነው የምትገኘው:: ብቻ ጨዋታው ላይ በልጠን መገኘት ብቻ ነው የሚያስፈልገን::
ካፋ ሚድያ kaffamedia

Kaffamedia Kaffamedia
Leave a comment

2ኛው ብሔራዊ የቡና ሳይንስ ማህበር ኮንፈረንስ/ECSS/ በቦንጋ ዩኒቨርሲቲ እየተካሄደ ይገኛል፡፡ ቦንጋ – ዩኒቨርሲቲ፤


60900436_2081133198859800_7605401274552418304_n61003257_2081133292193124_8516075839001985024_n

ቦንጋ – ዩኒቨርሲቲ፤
በማህበረሰብ አገልግሎት – ከፋ -ኢትዮጵያ፤

የቦንጋ ዩኒቨርሲቲ ፕ/ት ዶ/ር ጴጥሮስ ወ/ጊዮርጊስ ዩኒቨርሲቲው ከተመሠረተበት ጊዜ ጀምሮ የተለያዩ የማህበረሰብ አገልግሎቶችን ለአከባቢው ህዝብ እየሰጠ እንደሚገኝ ገልጸው የአከባቢው ዋነኛ የገቢ ምንጭ እና መተዳደሪያ በሆነው በቡና ምርት የአከባቢውን ተሞክሮ ለሌሎች አከባቢዎች ለማካፈል፣ የሌሎች አከባቢዎችን ተሞክሮዎች በምሁራን ወደ አከባቢው ለመቅዳት በማሰብ 2ኛው የኢትዮጵያ ቡና ሳይንስ ማህበር ኮንፈረንስ የኢትዮጵያና የውጭ አገር ተመራማሪዎች እና እንግዶች በተገኙበት የቡና መገኛ በሆነው ከፋ ዞን በቦንጋ ዩኒቨርሲቲ መካሄዱን ተናግረዋል፡፡ ኮንፈረንሱ ከግንቦት 16-17/2019 እየተካሄደ ይገኛል፡፡
******************************

የቡና ምርት በዓለም ደረጃ፤
ከ70 በላይ የአለም ሀገራት ቡናን የሚያመርቱ ሲሆን ኢትዮጵያ ከብራዚል፣ ቬትናም፣ ኮሎምቢያ፣ ኢንዶኔዢያ ቀጥላ ከአለም በቡና አምራችነት በ5ኛ ደረጃ ከአፍሪካ ደግሞ በአንደኛ ደረጃ ላይ ትገኛለች፡፡ የቡና ምርት የትሮፕካል ተክል ሲሆን በሁለቱ ትሮፒኮች በካንሰርና ከፒርኮርን መካከል ያለው አየር ሁኔታ እንደሚስማማው ጥናቶች ያመላክታሉ፡፡በአገራችን ኢትዮጵያም በተለያዩ አከባቢዎች በብዛትና በጥራት ይመረታል፡፡
******************************
ቡና ከነዳጅ ቀጥሎ የአለማችን የውጭ ንግድ ምንዛሪ ሲያስገኝ ኮፊ አረቢካ 70%ቱን ይሸፍናል፡፡
******************************

ከፋ ዞን፣ ኮፊ እና ከፋ፤
የከፋ ዞን ዋና ከተማ – ቦንጋ – በደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ከመዲናችን አዲስ አበባ በ457 ኪ.ሜ. ርቀት ላይ ይገኛል፡፡ ከፋ ዞን ከቡና መገኛነት አልፎ በተለያዩ የተፈጥሮ ሀብት ውጤቶች በማር፣ በቅቤ፣ በቅመማ ቅመም፣ በሻይ ተክል እና በተፈጥሮ ደን ይታወቃል፡፡ ዞኑ ከባህር ጠለል በላይ ከ500- 3000 ሜትር ከፍታ ላይ የሚገኝ፣ ከ18- 21°c አማካይ የአየር ሙቀት ያለው እና ዓመቱን ሙሉ ዝናብ የማያቋርጥ በመሆኑ አካባቢው አረንጓዴ ሲሆን የተለያየ ርዝመት ያላቸው ዛፎችና(Layered trees) ጥቅጥቅ፡ ባለ ደን ተውቦ እናገኘዋለን፡፡Evergreen plants/ ሁሌ ለምለም ከሚባሉት ተክሎች ቡና አንዱ ነው፡፡ ጎጀብ፣ ወሺ፣ ባሮ እና ቤኮ የሚባሉ የኦሞ ገባር ወንዞች በዞኑ ይገኛሉ፡፡
******************************
በዞኑ 12 ወረዳዎችና 2 የከተማ አስተዳደሮች ያሉ ሲሆን ከፋ፣ ጫራ እና ናዖ ብሔረሰቦች ከሌሎች ኢትዮጵያውያን ወንድሞቻቸው ጋር ለዘመናት ተከባብረው እየኖሩ ይገኛሉ፡፡ ከጠቅላላው 10,602 የዞኑ ቆዳ ስፋት 294,181 ሄክታር መሬት በቡና ተክል መሸፈኑንና የቡናን ውጤታማነት በማጉላት በ2ኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ አሁን ካለበት ደረጃ ከፍተኛ የውጭ ምንዛሪ እንዲያስገኝ በብሔራዊ ደረጃ ጭምር እየተሰራ የሚገኝ መሆኑን የዞኑ አስተዳዳሪ አቶ ማስረሻ በላቸው ኮንፈረንሱን በከፈቱበት ወቅት ገልጸዋል፡፡እንደ አቶ በላቸው ገለጻ በዕቅዱ መሠረት ከቡና በሚገኘው የውጭ ምንዛሪ ኢትዮጵያ ከብራዚል ቀጥሎ ከዓለም 2ኛ አገር ያደርጋታል፡፡
***************************
የከፋ ዞን በEcology በተፈጥሮ የታደለ አከባቢ ነው፡ ይህንን የተፈጥሮ ሚዛን ለቡና በሚደረገው እንክብካቤ የዞኑ ማህበረሰብ ለህጽዋት እና እንስሳት ጭምር ጥቅሙን ጠንቅቆ ያውቀዋል ያሉት የቦንጋ ዩኒቨርሲቲ ፕሬዚዳንት ዶ/ር ጴጥሮስ ወ/ጊዮርጊስ ይህንን የካበተውን የአከባቢው ማህበረሰብ ግንዛቤ በትክክለኛ ሳይንሳዊ ጥናት በመደገፍ ቡናን ለማህበራዊና ለኢኮኖሚያዊ ግብዓት በላቀ ደረጃ መጠቀም እንደሚገባ አብራርተዋል፡፡ ይህንን ለማረጋገጥ ደግሞ ለዚህ ዓላማ የተቋቋመው የቡና ሳይንስ ማህበር ከቦንጋ ዩኒቨርሲቲ እና ከሌሎች ባለድርሻ አካላት ጋር እንደሚያሳካ ምኞታቸውን ገልጸዋል፡፡
*****************************

60973260_2081134002193053_8630253352678064128_nየቡና ሳይንስ ማህበር 2ኛው ኮንፈረንስ፤
የዘመኑ ከባድ ፈተና የሆነው የአየር ንብረት ለውጥ ቡና ላይ ከሚያደርሰው ተጽዕኖ ጀምሮ የተለያዩ ችግሮችን በመቅረፍ በዋናነት የቡና ውጤታማነት ማሳደግ ላይ ለመሥራት የኢትዮጵያ ቡና ሳይንስ ማህበር ከሁለት ዓመት በፊት ተቋቁሞ በጅማ ከተማ የመጀመሪያ ኮንፈረንስ በማካሄድ በኮንፈረንሱ ምሁራን የተለያዩ ጥናቶች መቅረባቸው ይታወሳል፡፡የቡናን ምርት መገበያየት በዞኑ እና በሌሎች አከባቢዎችም ትኩረት የሚሻ ጉዳይ መሆኑን ጥናት አመላክቷል፡፡

*****************************
ማህበሩ ዘንድሮ ለ2ኛ ጊዜ የቡና መገኛ በሆነው ከፋ ዞን በቦንጋ ዩኒቨርሲቲ ከ16-17/ 2011 ዓ.ም “Coffee Science and Innovation for Climate Resilience and Sustainalbe Coffee Value Chain in Ethiopia” በሚል ርዕስ ኮንፈረንሱ /ECSS/ እያካሄደ ይገኛል፡፡ ኮንፈረንሱን የ Bonga University, European Union, STARBACKS and the Institute of Ethiopian Studies በጋራ ያዘጋጁት ሲሆን በኮንፈረንሱ ተመራማሪዎችና ምሁራን ጥናቶች የሚያቀርቡበት፣ የከፋ ዞን ቡና ምርት ውጤታማነት ተሞክሮ ለሌሎች አካባቢዎች የሚስፋፋበት እንደሆነ፤ ለዩኒቨርሲቲ ምሁራን እና ተማሪዎች በማህበረሰብ አገልግሎትና በምርምር ስራ መነቃቃትን እንደሚፈጥር ዶ/ር ጴጥሮስ አክለው ገልጸዋል፡፡
*****************************
የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ተመራማሪ ፕ/ር ሀሰን ሰይድ
በቡና ታሪካዊ አመጣጥ ዙሪያ ባቀረቡት ጥናት ወቅት እስካሁን ከኢትዮጵያ ውጭ የቡናን መገኛ የባለቤትነት ጥያቄ ያቀረበ አገር እንደሌላ፤ የቡና መገኛ ኢትዮጵያ ምድር ከፋ መሆኑን ከብዙ የታሪክ ድርሳናት አጣቅሰው አቅርበዋል፡፡ለዚህም እ.አ.አ. በ2016 ብሔራዊ የቡና ሙዚየም በከፋ ዞን ቦንጋ ከተማ መገንባቱን እና ለቡና የተገነባው ሙዚየም ቡና በሁሉም ኢትዮጵያውያን ቤት እንደሚጠጣ ሁሉ ሙዚየሙ የሁሉም ኢትዮጵያውያን ቅርስ መሆኑን ተናግረዋል፡፡
*****************************
በቡና ምርምር የካበተ ልምድ ያላቸው አቶ ይልማ የማነብርሃን በሁለቱም፣ በመስክ ሥራዎች እና በሳይንሳዊ ጥናቶች የቡናን ውጤታማነት የሚፈታተኑትን እንደ pest/ተባይ፣ disease/የቡና በሽታ እና Climate Change/የአየር ንብረት ለውጥ፣ የፀረ-ተባይ መዲሃኒት አጠቃቀም ያሉ ችግሮች ላይ መሥራት እንደሚገባ ባቀረቡት ጥናት አሳስበዋል፡፡
*****************************
ከ250 በላይ የማህበሩ አባላት፣ ተመራማሪዎች፣ ከፌዴራል፣ ከክልልና ከዞን የተውጣጡ እንግዶች፣ የቦንጋ ዩኒቨርሲቲ ምሁራን፣ አመራሮችና ተማሪዎችበኮንፈረንሱ ተሳትፈዋል፡፡

60991686_2081134042193049_5149253449568747520_nማጠቃለያ፤
በአጠቃላይ በሚቀርቡ ጥናቶች ዙሪያ የቡድን ውይይት እየተደረገ ይገኛል፣ የቡና መገኛ በሆነችው መንደር – በማኪራ – ብሔራዊ የቡና ሙዚየም ያረፈበት እና ተመሳሳይ የመስክ ጉብችት እንደሚካሄድ እና የቀጣይ ኮንፈረንስ አቅጣጫ እንደሚቀርብ የኮንፈረንሱ አዘጋጅ ኮሚቴ መርሀ-ግብር ያመለክታል፡፡
ሠላም
*****************************

Ministry of Science and Higher Education – Ethiopia

 

Leave a comment

ከደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ህዝብ ህብረት(ደምኢህህ) በወቅታዊ ጉዳዮች ላይ የተሰጠ መግለጫ


38023561_282102385890705_1514103197361242112_nበደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ህዝብ ማለትም በታሪክ፣በባህል፣ በማህበራዊና ኤኮኖሚ እሴቶች ለዘመናት ተዛምደው የዘለቁ የቀድሞ የካፋ ክፍለ ሀገር ከዚያም የካፋ አስተዳደር አካባቢ በሚኖረው ህዝብ ላይ እየተፈፀመ ያለው አፈናና የመብት ረገጣ እንዲሁም የተፈጥሮ ሃብት ውድመትና ብዝበዛ በአስቸኳይ እንዲቆምና የመላው ህዝብ ጥያቄ ይመለስ ዘንድ ድርጅታችን የደቡብ ምዕራብ ኢትዮጵያ ህዝብ ህብረት (ደምኢህህ) ከዚህ የሚከተለውን መግለጫ ለማውጣት ተገዷል።

እንደሚታወቀውና በተደጋጋሚ ለመግለፅ እንደሞከርነው ከአፄዎቹ ሥርዓት ጀምሮ እጅግ አስከፊ ለሆነ የሰብዓዊና የዲሞክራሲያዊ መብት ጥሰትና ረገጣ ተጋልጦ የቆየው የቀድሞ የካፋ ክፍለ ሀገር ከዚያም የካፋ አስተዳደር አካባቢ ይተዳደር የነበረው ሕዝባችን ለዘመናት ሲንከባለል ዛሬ የደረሰው ዘርፈ ብዙ ችግር ወደ ባሰና አስፈሪ ወደ ሆነ ቀውስ በማምራት ላይ ይገኛል።

በርካታ ቁጥር ያላቸው ብሔር ብሔረሰቦች በውስጡ አቅፎ የያዘው ይህ የአገራችን ክፍለ ግዛት ለሃገሪቱ የኤኮኖሚ ጀርባ አጥንት የሆኑትን ለዓለም ካፋ-ማኪራ ያበረከተችውን ቡናን ጨምሮ ሻይ፣ ማር፣ ወርቅ፣ ቅመማ ቅመም እና ሌሎችንም የከርሰምድርና የደን ሃብት ባለቤት ስለመሆኑ የሚታወቅ ሃቅ ነው። ይሁንና በተለይም ላለፉት 27 ዓመታት ሃገሪቱን ሲያስተዳድር በነበረው ጨቋኝ አስተዳደር አካል ለጥቂት ግለሰቦችና ባለስልጣናት በቢሊዬን ደረጃ ገቢ የሚያስገኙትን ሃብት ለምሳሌ የቴፒ፣ የበበቃ ቡና፣ የጉመሮና የውሽውሽ ሻይ ተክል፣ የጎጀብ እርሻ ልማት በግፍ ተላልፎ መሰጠቱን በሰፈራ ሥም የመሬት ወረራ ሲካሄድ መቆየቱን በተለያዩ አጋጣሚዎች ለመግለጽ ሞክረናል።

እነዚህንና መሠል ሕዝብና አገር አፍራሽና ገዳይ የሆኑ ሥራዎች ሲሠራ የቆየው የአስተዳደር አካል በሠፊው ህዝብ መራር ትግል የተገረሰሰ ቢሆንም ከጅምሩ ተስፋ የተጣለበት ለውጥ መራሹ አካል ከቀድሞ በከፋ ሁኔታ አግላይና በማን አለብኝነት የተዛባ አመራር እየተመራ በመሆኑ፤ ይህ ታላቅ ህዝብ በሠላማዊነቱ ፈንታ በተቀነባበረና በመንግስት አካላት በታገዘ መሰደድና አለመረጋጋት፣ለትዕግስተኝነቱ ምላሽ ደግሞ የሃብት መዘረፍና የመንግሰት ትኩረት ተነፍጎት ይገኛል።
ለአብነት ያክል በሸካ ዞን ውስጥ ቴፒና አካባቢው በተፈጠረው ግጭት የተፈናቀሉ በርካታ ቁጥር ያላቸውን የአካባቢውን ዜጎች አስፈላጊውን ሁሉ በማድረግ በማረጋጋት ወደቀያቸው እንዲመለሱ ከማድረግ ይልቅ አሁን ሃገርቱን እመራለሁ የሚለው ኢ-ሚዛናዊ ስርዓት የፈረጠመውን የመከላከያ ጡንቻ በማሳየት ኮማንድ ፖስት በማቋቋምና ህዝቡን በማሸማቀቅ ላይ መገኘቱ በእጅጉን አሳፋሪና አሳዛኝ ድርጊት ሆኖ አግኝተነዋል። በተጨማሪም በቤንች ማጂ ለመብት ጥያቄ የወጡ ህፃናት ሳይቅሩ የጥይት ሰለባ የሆኑበት፤ የማጂ ህዝብ መብቱን በጠየቀ ለስቃይና ለስደት የሚዳረግበት፣ የጅማ ህዝብና ወጣት በቀዬው ባይተዋርና ሁለተኛ ዜጋ የሚሆንበት ጊዜ ልያበቃ ይገባል። ብሎም የየም ህዝብ ለዘመናት ከኖረበት ቀዬው ተገፍቶ እንዲሄድ የተደረገበት ሁኔታም ሳይፈታ ይሄው ዘልቋል።

በሌላ በኩል ከካፋ ዞን ዴቻ ወረዳ ተፈናቀሉ የተባሉትን ወደቄያቸው እንዲመለሱ በሚል ሳብያ ቁጥራቸው በውል የማይታውቅ አዳዲስ ሰፋሪዎች እንዲገቡ መደረጉ የፈደራሉም ሆነ የክልሉ መንግስት በእርግጥ ችግሮችን በመሰረታዊነት ለመፍታት ፍላጎት እንደሌለውና ብሎም ለአካባቢው ህዝብ ያለውን ንቀት አጉልቶ ያሳየ አሣፋሪ ድርጊት መሆኑን ተረድተናል።
የሰፈራ ዓላማው የህዝቦችን ህይውት መለወጥ ከሆነ በአካባቢው ያሉ መሬትና ስራ አጥ ወጣቶችን በማደራጀትና እገዛ በመስጠት የመሬት ባለቤት ማድረግ አይቻልም ነበርን? ህዝቦች ባሉበት፣ በለመዱነትና በስነልቦና በተሳሰሩበት ቀዬ ሆነው ህይውታቸውን የሚለውጡ የኤኮኖሚ አማራጮችን መፍጠርስ አይቻልም ነበርን?
በተለይ የፖለቲካና ዴሞግራፊ ለውጥ ለማድረግ ተብሎ በህዝቦች መካከል ኢ-ፍትሃዊና አድሎአዊ ድርጊቶችን እየፈፀሙ እንደ አገር አስተዳድራለሁ ማለት ዘለቄታ የለውም። ምክንያቱም ይህ ህዝብ በታሪኩ አገር መስርቶና አገር ሆኖ የሚያውቅም ነበርና።
በአጠቃላይ እነዚህንና ሌሎችንም በርካታ ችግሮችን እስከ ዛሬ ሰላማዊ በሆነ መንገድ ሲከታተልና ምላሽ ለማግኘት ሲጠባበቅ የኖረው ህዝብ ላይ እየደተደረገ ያለው መጠነ ሰፊ አስከፊ ድርጊት በአፋጣኝ እንዲቆም ድርጅታችን በመላው ህዝባችን ስም በጥብቅ ያሳስባል።

በሌላ በኩል ደግሞ ባሁኑ አወቃቀር ያለው የደቡብ ክልል መሪዎች ሁሉንም እኩል መምራት የማይችሉና ፍላጎትም የሌላቸው መሆናቸውን በተግባር በአደባባይ እያሳዮ የሚገኙ መሆኑ ለቀድሞ ካፋ ክ/ሀገር ሕዝብ ብሎም ለመላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ግልጽ ነው:: ስለሆነም የመጪው ምርጫ ከመታሰቡ በፊት የጋራ ተቋማትን መገንባትና ህዝባችንን በጋራ አጀንዳ ላይ አስተሳስሮ ከመሄድ ጎን ለጎን የደቡብ ምዕራብ ህዝብ የክልል መዋቅር ጥያቄ በአፋጣኝ ሊፈታ ይገባል። ይህ ጥያቄ ከምክንያታዊም በላይ ነውና ለሕዝቡ ጥያቄ መፍትሔ ማበጀት ለአገራችን መረጋጋትና ቀጣይነት ትልቅ መፍትሔ ይሆናል ብለን እናምናለን።
ሕዝባችንም የሥርዓት መሪና ፈጣሪ እራሰ መሆኑን እንደሚገነዘበው ሁሉ በአንድነት በመሆን ለዘመናት እየተንከባለሉ የመጡና ይባስ ብለው አሁን እየከፉ ያሉ ችግሮችን ለመቅረፍና እራሱን በራሱ የማስተዳደር መብቱን በእጁ ለመጨበጥ ከምን ግዜውም በላይ መታገል ይጠበቅበታል።

ሌላው የሲዳማን ክልል መሆን እያመቻቸ ያለው የደቡቡ መረን መንግስት ነኝ ባይ በደቡብ ምዕራብ አካባቢዎች ላይ ሰላምን ለማስፈንና ልማትን ለማፋጠን ምንም ዓይነት ዓላማና ፍላጎት የሌለው በመሆኑ ከአሁን በሗላ የዚህ አከባቢ ጉዳይ የማይመለከተው መሆኑን አውቆ እጁን እንዲያነሳና በፌደራልም ደረጃ አለሁኝ ሃገርቱን እየመራሁ ነኝ የሚለው መንግስት አድሎአዊ አሠራሩን በአፋጣኝ በማቆም እንደ ህዝብ ይህንን ታላቅ ህዝብ በማክበር ለአንዴና ለመጨረሻ የዘመናት የክልል ጥያቄያችንን ባጠረ ጊዜ እንዲመልስልንና ለሌሎችም መፍትሔ ለሚያሻቸው አንገብጋቢ ችግሮች ተገቢውን ምላሽ እንዲሰጥ እየጠየቅን ይህ ተግባራዊ ባይሆን የአከባቢው ሕዝብ የራሱን እርምጃ ለመውሰድ የሚገደድ መሆኑን እናሳውቃለን:: ድርጅታችንም የሕዝቡ ጥያቄ ሙሉ በሙሉ ምላሽ እስኪያገኝ ሁሉንም የትግል አማራጭ ለመጠቀም የሚገደድ መሆኑን እንገልፃለን::

በአጠቃላይ በአገሪቱ ደረጃ በመንግስት እየተካሄደ ነው የሚባለው የለውጥ እንቅስቃሴ የአንድና የሁለት ብሄሮች አገር ብቻ አስመስሎ እየቀረበና እየተካሄደ ያለ መሆኑ ፍንትው ብሎ የሚታይ ነውና፤ መንግስት የማያዝልቀውን የአንድና የሁለት የብሄር የበላይነትን መንገድ ትቶ ሁለንም ዜጎችና ህዝብ ያማከለ የለውጥ መንገድ ሳይረፍድና ከቁጥጥር ውጭ ከመሆኑ በፊት በአስቸኳይ እንዲከተል በጥብቅ እናሳስባለን:: ጥቂቶች ተሰባስበው በኢትዮጵያ ስም የሚቀራመቱን የቅርጫ ስጋ አይደለንምና።

እራስን በራስ የማስተዳደር እና የመሬትና የሃብት ባለቤትነታችን በህዝባችን የጋራ ትግል ይረጋገጣል።

ደምኢህህ

%d bloggers like this: